PRE-paard met Spaanse allure

Van oorlogspaard tot hoogeschooldressuur 

Zoals bij vrijwel alle paardenrassen is de Andalusiër door de eeuwen heen gefokt om specifieke eigenschappen te versterken. PRE staat voor Pura Raza Española; het pure Spaanse ras. Deze paarden zijn ontstaan op het Iberisch schiereiland, met name in Spanje, waar ze al eeuwenlang een belangrijke rol vervullen. 

Al in de Romeinse tijd werd de voorloper van de Andalusiër hier ingezet als oorlogspaard. Het waren paarden die zowel sterk als wendbaar moesten zijn, met het temperament om onder zware omstandigheden te presteren. Toen later de Moren het Iberisch schiereiland binnenvielen, werd er Arabisch bloed aan het ras toegevoegd. Dit bracht meer finesse, snelheid en uithoudingsvermogen met zich mee. 

Gedurende de renaissance en tot in de 16e eeuw speelde de Andalusiër een grote rol in militaire contexten. Het Spaanse koninkrijk gebruikte deze paarden in de cavalerie, vooral voor elitekorpsen en officieren. Je mocht niet zomaar als gewone soldaat een Andalusiër berijden; het ras was voor de ridders en de adel, voor wie het rijden niet alleen een middel was, maar ook een statussymbool. 

De eigenschappen die het ras ideaal maakten voor het slagveld, wendbaarheid, gehoorzaamheid, kracht en uitstraling maakten het ook geschikt voor iets anders: de klassieke rijkunst. De hoogeschooldressuur, met oefeningen zoals piaffe, passage en capriole, ontwikkelde zich juist in de kringen waar deze paarden en hun ruiters verkeerden.
Door deze nauwe relatie met de adel en het koningshuis stimuleerden zij actief het trainen van de paarden in deze verfijnde technieken. 

Er ontstonden koninklijke stoeterijen, speciaal opgezet om het ras te verbeteren en te behouden. De beroemdste daarvan is de Yeguada Real de Córdoba, die tot op de dag van vandaag bestaat en wordt gezien als het centrum van het Spaanse paardenfokkerijerfgoed. 

PRE-paard in galop - Getty Images/iStockphoto

Een ras dat Europa veroverde 

Door de status en schoonheid van de Andalusiërs verspreidde het ras zich door heel Europa. Spaanse paarden werden geëxporteerd en vonden hun weg in andere foklijnen. Dat leidde tot het ontstaan van nieuwe rassen met Andalusisch bloed, maar die waren niet meer zuiver Spaans. Deze nieuwe rassen werden vooral ook gefokt met andere doeleinden en kenmerken in gedachten. 

Een bekend voorbeeld hiervan is de Lipizzaner, het paard dat je nog steeds tegenkomt bij de Weense rijschool. Hoewel de Lipizzaner Andalusisch bloed bevat, wordt het niet als een pure PRE beschouwd. Het is een mengeling die de elegantie en trainingscapaciteiten van de Andalusiër combineert met andere kenmerken. 

De Lippizaner is duideljk beïnvloed door het Spaanse paard. - Arnd Bonkhorst

Bouw en hoogte 

Er is inmiddels wel genoeg gezegd over de geschiedenis van dit ras. In het heden is de Andalusiër nog steeds een populaire keuze voor zowel fanatieke sportrijders als amateurs. Hierdoor ontstaat er echter wel een vraag: waarom de Andalusiër en niet een ander ras? Dit heeft alles te maken met de bouw en statuur van dit Spaanse paard. 

Ten eerste is er de hals. Andalusiërs hebben typisch een middelgrote hals met lichte bolling, oftewel het typische Spaanse profiel. De ogen zijn groot en hebben een bepaalde levendigheid in zich. Dit gevoel van levendigheid wordt alleen maar sterker gemaakt door de elegante en lichte boog van het ras; hierdoor is het ook makkelijk voor het paard om in de juiste houding te lopen voor de dressuursport. 

Ook de rug is niet bijzonder groot gevormd; relatief tot andere paardenrassen is de rug van Andalusiërs kort, stevig en gespierd. De gemiddelde Andalusiër is ook vaak niet hoger dan 1,60. Dat maakt hem niet minder krachtig. De schoft is breed en sterk, wat ervoor zorgt dat het paard toch het gewicht van de ruiter kan dragen. 

Net als de schoft is ook de borst van dit paardenras goed ontwikkeld. Er is meer dan genoeg ruimte voor sterke en goed ontwikkelde longen, wat bijdraagt aan een goede ademhaling en dus een beter uithoudingsvermogen. Dit was historisch handig als het paard werd gebruikt als oorlogspaard en is een eigenschap die bij vele ruiters nog steeds gewild is. 

Al is het paard niet direct groot, lang of breed, het is wel een bijzonder robuust paard. Het is stevig en gespierd, maar toch met behoud van een bepaald gevoel van elegantie, wat ervoor zorgt dat het ras het goed doet in de dressuursport. Deze robuustheid is ook voor de niet wedstrijdgerichte ruiter een groot voordeel, het maakt dat je met veel plezier door het bos of andere natuuromgeving urenlang kan rijden en genieten. 

Zwarte Andalusische Hengst in Galop - Anrd Bonkhorst

Kleuren 

Als je aan Andalusiërs denkt, denk je misschien wel gelijk aan een grijze, schimmelachtige vacht. Of misschien helemaal niet; Andalusiërs komen in alle kleuren, al zijn bepaalde kleurvarianten wel zeldzamer en dus meer gewild dan andere. 

Ten eerste grijs en wit. Dit is de meest voorkomende kleur voor dit ras, al worden de meeste Andalusiërs zo niet geboren. Een schimmel wordt eigenlijk altijd zwart, bruin of voskleurig geboren en verkleurt door de jaren heen; ze worden steeds witter en witter. Uiteindelijk, als ze lang genoeg leven, zijn ze helemaal wit. 

Een zeldzame en opvallende kleurvariant binnen dit ras is de diepzwarte Andalusiër, met een volledig egale, zwarte vacht. Hoewel zwart genetisch mogelijk is bij Andalusiërs, komt het relatief weinig voor. Dit heeft te maken met de erfelijkheid van de kleur: de zwarte kleur ontstaat wanneer beide ouders het gen voor zwart dragen, maar doordat bij Andalusiërs vaak ook genen voor andere kleuren, zoals schimmel of grijs, aanwezig zijn, blijft zwart een minder frequente verschijning. Zwarte Andalusiërs worden vanwege hun zeldzaamheid en indrukwekkende verschijning vaak gekozen voor ceremoniële optochten, shows en films, waar hun elegante uitstraling extra tot zijn recht komt. 

Als zwart de reputatie heeft van prestige, mysterie en elegantie, hebben de kleuren bruin en vos juist het tegenovergestelde effect. Historisch gezien waren deze kleuren niet bepaald gewild en vielen ze vaak ook minder op. Hedendaags is dit echter niet meer het geval. Of het nu bruin, juist meer roodbruin, of vos elke kleurvariant wordt gewaardeerd. Omdat deze varianten niet meer ongewenst zijn, worden Andalusiërs met deze kleuren steeds minder zeldzaam. 

Bij PRE-paarden zie je naast de gewone kleuren van schimmel, zwart en bruin ook speciale en vaak zeldzame kleuren. Kleuren zoals perlino en cremello zijn vaak het product van verdunningsgenen die de basiskleur lichter maken. Deze worden vaak wel geaccepteerd in het Spaanse stamboek. Vaak worden deze kleuren wel geassocieerd met bepaalde stamlijnen. 

Schimmel is misschien dan wel de meest voorkomende kleur, maar Andalusiërs kunnen in bijna elke kleur voorkomen. Hedendaags, ook door de versoepeling van de regels van het Spaanse stamboek, is er steeds meer diversiteit omtrent deze eigenschap. Het beeld dat Andalusiërs enkel nog bruin of zwart zijn in het beginstadium van hun leven is dus al lang achterhaald.

PRE-ruin Paco vermaakt zich kostelijk in de zomer! 

Karakter 

De edele oorsprong van de Andalusiërs drukt zich nog steeds uit in het heden. Het ras staat bekend om zijn algemene trots en werkwilligheid. Dat is echter niet het enige dat het karakter definieert. 

Naast trots en werkwilligheid zijn Andalusiërs ook vaak intelligente dieren, en met deze intelligentie komt een bepaalde mate van gevoeligheid. 

Andalusiërs zijn gefokt, al vanaf de middeleeuwen, om soepel te kunnen samenwerken met de mens. Eerst als oorlogspaard en later in de hoogeschooldressuur. Het is dus geen verrassing dat het vaak dieren zijn die oplettend zijn en intelligent om kunnen gaan met wat jij hen probeert te vertellen. 

Die oplettendheid en intelligentie gaan dan ook gepaard met een bepaalde mate van gevoeligheid. Een paard dat niet opmerkt wat je doet, kan hier geen reactie op hebben, oftewel geen gevoel over uiten. Het tegenovergestelde is ook waar: een oplettend en intelligent paard reageert ook op meer gebeurtenissen in zijn omgeving en komt dus als gevoeliger over. 

Naast de flair en trots die kenmerkend zijn voor Andalusiërs, zijn het ook echt mensendieren. Zo zijn ze immers gefokt. En dat komt ook vandaag de dag nog voor: het zijn dieren die oplettend zijn en dus vaak gevoelig zijn. 

Stamboeken 

De meerderheid van de Andalusiërs zijn geregistreerd als Pura Raza Española (PRE), oftewel pure Spaanse paarden, maar dat geldt niet voor allemaal. Wat is nu precies het verschil tussen PRE-paarden en Andalusiërs?
Paarden die officieel als Pura Raza Española (PRE) erkend worden, moeten voldoen aan strikte eisen. Ze moeten afstammen van twee PRE-ouders, beide ingeschreven bij het officiële Spaanse stamboek (ANCCE), dat internationaal erkend is. De ANCCE houdt het Libro Genealógico bij en zorgt ervoor dat de afstamming en genetische lijnen van PRE-paarden zorgvuldig worden vastgelegd. 

Alle PRE-paarden behoren tot het type Andalusiër, maar niet elk paard met Andalusische kenmerken is een PRE-paard. De term ‘Andalusiër’ wordt in bredere zin soms gebruikt voor paarden met Andalusische afkomst zonder volledige PRE-registratie, al is dit niet officieel. Daarnaast bestaan er aparte stamboeken voor paarden die Andalusisch bloed voeren maar met andere rassen zijn gekruist, zoals het Hispano-Árabe. 

Hoeveel Andalusiërs worden er wereldwijd geboren? 

Doordat de ANCCE bijhoudt hoeveel veulens er elk jaar worden ingeschreven, is het niet moeilijk om in te schatten hoeveel veulens er geboren worden bij dit bijzondere paardenras. In 2024 waren er volgens de ANCCE ongeveer 12.615 geboortes in 71 landen. 

Hiernaast is er echter ook nog een deel Andalusiërs dat niet ingeschreven is bij de ANCCE. Al kan er, op basis van export- en verkooptrends, worden geschat dat ongeveer 30% van de Andalusische vemmmulens niet in het Libro Genealógico van de ANCCE terechtkomt. Dat zou dus betekenen dat er in totaal ongeveer 16.400 veulens het laatste jaar geboren zijn. 

PRE Veulen - Getty Images

Hoe oud wordt een Andalusiër? 

Andalusiërs zijn vaak paarden die pas later rijp zijn, relatief tot warmbloeden. Dit zorgt er dan ook voor deze paarden nog lang hun jeugd behouden en dus ook niet bepaald jong doodgaan. De Andalusiër kan in goede gezondheid zomaar 30 jaar oud worden. 

Waarom zijn ze populair in Nederland? 

De laatste jaren worden Andalusiërs steeds populairder in Nederland. Misschien denk je er zelf misschien wel een te nemen, maar waarom wordt dit Spaanse ras eigenlijk steeds populairder in ons kikkerlandje? 

Ten eerste is hun menslievende karakter een sterke reden om een Andalusiër te nemen, dat, gecombineerd met hun intelligentie en oplettendheid, kan zorgen voor een sterke band tussen ruiter en paard. En dat zorgt weer voor een betere rijervaring. 

Ook het exterieur van dit Iberische paardenras speelt een rol. De elegantie, kracht en pracht maken het een populaire keuze in de dressuursport. Het is immers ook een paard dat hier decennialang voor gefokt is. 

Je zou misschien denken dat de Andalusiër, een Spaans paard, moeite zou hebben met het relatief koude Nederlandse klimaat. Dit is niet het geval. Ondanks de mediterrane roots van dit ras kan het zich, zolang ze toegang hebben tot goede verzorging, goed aanpassen aan het koudere Nederlandse zeeklimaat. 

Wat kan er misgaan als een Andalusiër naar Nederland komt? 

Met al de genoemde voordelen lijkt het misschien wel alleen maar zonneschijn als je een Andalusiër wilt kopen. En er zijn inderdaad vele voordelen, maar ook risico’s die kunnen optreden bij het kopen van een paard van het elegante, Spaanse ras. 

Ten eerste is het belangrijk om je te beseffen dat de trainingsmethodes in Zuid-Europa anders zijn dan hier in Nederland. Daarnaast is het ook belangrijk om te kijken naar de medische keuringen die het paard heeft ondergaan. Dat geldt overigens niet alleen voor deze paarden, maar voor ieder paard dat je koopt.  

Al kunnen Andalusiërs zich wel zeker aanpassen aan het koudere Nederland, kan het klimaat nog steeds een barrière vormen. Het warmere klimaat in Spanje zorgt ervoor dat paarden ook in de winter meer buiten staan, met goede begeleiding kunnen ook Andalusiërs zich natuurlijk hierop aanpassen. Het goed in de gaten houden en begeleiding geven waar nodig is dus zeker belangrijk. 

Als laatste is er nog de kwestie van het stamboek. Zoals al genoemd is er een verschil tussen Andalusiërs en PRE-paarden. Als je zeker wil weten dat de Andalusiër die je koopt een PRE-paard is, kan je het beste vragen om officiële ANCCE-papieren. 

Wat kan je het beste doen als je een Andalusiër wil kopen? 

Over het algemeen is het een goed idee om het kopen van een Andalusiër niet anders te behandelen dan het kopen van een ander paard. Het belangrijkste om in gedachten te houden is afhankelijk van wat je zelf wil bereiken of doen. 

Als je bijvoorbeeld wedstrijden wil rijden of als je wilt fokken, dan is het verstandig om niet alleen voor een paard met Andalusisch bloed te kijken, maar een Andalusiër met echte PRE-papieren. Jouw eigen doelen bepalen het soort paard waar je naar op zoek bent.
Daarnaast is het belangrijk om alleen te kopen van iemand die je vertrouwt en die transparant is gedurende het hele proces. Vraag altijd naar de uitslagen van medische keuringen en ANCCE-papieren als die bestaan, hierdoor vermijd je ongewenste verrassingen. 

Al met al, zorg ervoor dat je weet wat je wil en zorg ervoor dat je zo veel mogelijk van het paard weet dat je wil kopen. Dat is de beste manier om een aankoop te doen die bij jou past als ruiter. 

Wat kost een Andalusiër? 

Zoals al eerder genoemd, wat een Andalusiër kost en wat voor soort paard het is, is afhankelijk van wat jij als ruiter wil. 

Als je bijvoorbeeld een Andalusiër met ANCCE-papieren wil, maar niet perse een die beleerd is, dan zou je dat ongeveer 5.000 – 10.000 euro kunnen kosten. Als je meer wilt van je paard, bijvoorbeeld dat deze al beleerd is, wedstrijden heeft gereden of een bepaalde bloedlijn heeft, kan dat wel 30.000 euro of zelfs meer kosten. 

Houd ook rekening met de transportkosten als je een Andalusiër bijvoorbeeld importeert vanuit Spanje. Een Andalusiër heeft geen vaste prijs, hoeveel je ervoor betaalt is afhankelijk van wat voor soort paard jij wilt als ruiter. Eigenlijk geldt dat ook voor ieder paard. 

Disciplines waarin Andalusiërs succesvol zijn 

Alhoewel Andalusiërs historisch gezien een dressuurpaard waren, is dat al lang niet meer het geval. Hedendaags participeren Andalusiërs in vele sporten naast de dressuur, al is de dressuur ook vandaag de dag een gebied waarin ze excelleren. 

Mede door hun bouw en hun natuurlijke aanleg voor verzameling en hoge knieactie is dit Spaanse ras bijzonder geschikt voor de dressuur. In de klassieke vorm van deze sport, ook wel hogeschooldressuur of haute école genoemd, blinken ze uit in oefeningen zoals de piaffe, passage en levade. Het is dan ook geen verrassing dat de Spaanse rijscholen, die voornamelijk gericht zijn op Andalusiërs, hier veel gebruik van maken. 

Daarnaast heeft het Spaanse ras ook een natuurlijke aanleg voor Working Equitation, deze sport is eigenlijk een product van de traditionele ruiterkunst op het Iberisch schiereiland. Gezien de oorsprong van de sport en de bouw van de Andalusiërs, is het logisch dat het ras het goed doet in de sport. 

Naast de dressuur doen Andalusiërs het ook goed in shows en parades. Dat komt vooral doordat het een bijzonder expressief en mensgericht paard is. Door deze mensgerichtheid is het ook zeker geen slecht paard voor recreatie en buitenrijden. 

Kortom, het is een sterke allrounder, dat komt doordat het een zeer mensgericht paard is dat zich goed kan aanpassen. 

Invasor 

Misschien wel het bekendste voorbeeld van een succesvol Andalusisch paard is Invasor. De imposante grijze hengst belichaamt de kenmerken die dicht passen bij het Andalusische ras over het algemeen. 

Dit leidde tot een succesvolle sportcarrière; de hengst won samen met Soto een zilveren medaille voor het Spaanse team op de Olympische Spelen in Athene in 2004. Dit was historisch gezien de eerste keer dat een Andalusisch paard op dit niveau had gepresteerd.

Na zijn succesvolle sportcarrière werd hij ingezet als dekhengst. Hedendaags blinken nakomelingen nog steeds uit op zowel het gebied van exterieur als interieur en karakter. 

George 

Een actueel heel bekende Andalusier is George, het paard van Britt Dekker. Zij verdiende dit paard als beloning voor het maken van een TV-show en heeft met het hart gestolen van vele Nederlandse manegemeisjes. Britt rijdt ook wedstrijden met George. Ze is lichte tour geklasseerd. Daarnaast heeft ze meegedaan aan specifieke wedstrijden voor Iberische paarden. Dit zijn wedstrijden waar alleen paarden van Iberische type mee mogen doen, waardoor het grootste deel van de paarden in Nederland niet mee mogen lopen. Britt werd hier met George Nederlands Kampioen en later zelfs Europees Kampioen bij de Iberische paarden.  

Britt Dekker met George - Equigeniek