Maandagziekte, oftewel ... Equine Rhabdomylysis Syndrome (ERS)

Wereldwijd komt het Equine Rhabdomylysis Syndrome bij tien tot vijftien procent van de paarden voor. De aandoening kan ernstige gevolgen hebben voor de algemene gezondheid en toekomst van een paard. De meest voorkomende symptomen zijn: stijfheid en niet willen bewegen, krampen in de spieren, verhoogde hartslag en ademhaling, overmatig zweten en veel gaan liggen. 

Deze symptomen zijn vaak te zien na inspanning, zoals bij een training of wedstrijd. Hoewel ze kunnen verschillen voor wat betreft ernst, worden ze niet allemaal veroorzaakt door dezelfde boosdoener. Rhabdomyolysis syndroom kent verschillende oorzaken, waarbij het belangrijk is om deze te herkennen.

Sporadische vorm

Allereerst is er een verschil tussen de chronische conditie of het sporadisch voorkomen. De sporadische variant wordt veroorzaakt door ‘uitwendige’ factoren. Verschillende zaken moeten hierbij in overweging genomen worden. Zo is het trainingsschema van een paard heel belangrijk en moet zo consistent mogelijk aangehouden worden, zonder grote intervallen tussen volledig stilstaan en trainen. 

Andere uitwendige factoren zijn gerelateerd aan een deficiëntie in vitaminen en mineralen, een disbalans in hormonen of elektrolyten en dehydratatie. Voor deze sporadische gevallen is het belangrijk om het paard na het werken goed en lang uit te stappen, voldoende water te laten drinken en indien nodig een elektrolytensupplement toe te dienen.

Chronische vorm

De chronische vorm van Rhabdomyolysis kunnen we in twee varianten verdelen: RER (Recurrent Rhabdomyolysis Syndrome) en PSSM (Polysaccharide Storage Myopathy). Beide vormen vertonen dezelfde symptomen als de sporadische vorm, maar er kan ook een bruine kleur in de urine waargenomen worden, doordat er eiwit van de afgebroken spieren in aanwezig is. Verder kunnen er bij bloedonderzoek verhoogde levels van creatine kinase gevonden worden, voornamelijk vier tot zes uur na een inspanning. 

Beide vormen kunnen worden gediagnosticeerd door het opmerken van genoemde symptomen, bloedonderzoek en een spierbiopsie. RER wordt veroorzaakt door een verstoord metabolisme van calcium in het lichaam. Calcium is een belangrijke component, dat het samentrekken van de spieren toelaat. Als calcium niet naar behoren kan werken, zal de spierfunctie verstoord worden. Deze aandoening is voornamelijk gelinkt aan ‘hete’ paarden met veel temperament, zoals bijvoorbeeld een Arabische Volbloed. PSSM wordt veroorzaakt door een genetische mutatie van het gen GYS1.

 Dit wil zeggen dat de toevoer van glucose als energiebron naar de spieren verstoord is, waardoor de spierfunctie niet optimaal werkt. Deze vorm komt vaak voor bij warmbloedpaarden, zoals Quarter en Morgan Horses, alsmede Iberische paarden. 

Symptomen van ERS

Dieet-gerelateerd

Beide chronische vormen hebben dus een onderliggende oorzaak, maar worden ook vaak gerelateerd aan een dieet hoog in suiker en zetmeel. Deze vormen kunnen weliswaar niet genezen worden, maar wel ‘gemanaged’. Dit kan op verschillende manieren, maar het dieet zal hierbij de belangrijkste rol spelen.

Belangrijk om te weten is, dat een normaal dieet van een paard niet meer zetmeel mag bevatten dan één gram per kg lichaamsgewicht per maaltijd per dag. Het moderne dieet gaat hier vaak overheen. Om sportpaarden genoeg energie te geven voor hun trainingsschema en wedstrijden, krijgen ze vaak ook teveel suiker. 

Resultaten van een spierbiopsie bij een controlepaard versus een paard met ERS

Vetsuppletie

Paarden met deze vormen hebben meestal meer baat bij een dieet hoog in vet, wat tevens past bij de energiewaarde van het dieet. Idealiter zou een paard met Rhabdomyloysis niet meer dan 20% van de energie in het dieet van suiker en zetmeel mogen krijgen. 

Paarden zijn, vergeleken met andere dieren, heel efficiënt in het verteren van vet. Daardoor kunnen zij prima een hoge dosering hiervan aan. Bij paarden met RER of PSSM is het aan te raden om ongeveer 20-25% van de energie, die het paard nodig heeft middels vetsuppletie aan te bieden. Meer dan 30% is niet toegestaan. 

De meest acceptabele vorm van vetsuppletie is in de vorm van lijnzaadolie. Belangrijk om te weten is dat als lijnzaadolie wordt gegeven, het toevoegen van vitamine E en Selenium een must is. In een goed supplement is dit al gebeurd. Zo niet, is het aan te raden om per milliliter olie, 1IU vitamine E toe te voegen. Let bij de aankoop van zo’n product ook even op de verpakking: witte of doorzichtige containers laten licht door. Dit kan op termijn de integriteit van de olie aantasten. 

Conclusie

Samenvattend: het is aan te raden om paarden met een vorm van ERS zo min mogelijk stil te laten staan: weidegang, een vast (paard-afhankelijk) trainingsschema en voldoende (uit)stappen zijn belangrijk. Een dieet hoog in vet, met als beste vorm lijnzaadolie, is aan te raden. Dit helpt ook om ‘hete’ paarden rustiger te houden, aangezien ze minder ‘snelle suikers’ binnen krijgen. Na een pittige inspanning is hydratatie een must en indien het paard veel gezweet heeft, kan suppletie van elektrolyten aan te raden zijn. 

Kirina Van Impe – Voedingsadvies paarden bij Equition 

Bronnen:

Valentine, B.A. (2008) Understanding exertional rhabdomyolysis. Equine veterinary education. 20 (10). PP539-541

Aleman, M. (2008) A review of equine muscle disorders. Neuromuscular disorders. 18 (4) PP277-287

Harriss, P.A.; Rivero, J.L.L. (2017) Nutritional considerations for equine rhabdomyolysis syndrome. Equine Veterinary Education. 29 (8). PP459-465. 

McKenzie, E.C.; Valberg, S.J.; Godden, S.M.; Pagan, J.D.; MacLeay, J.M.; Geor, R.J.; Carlson, G.P. (2003) Effect of dietarty starch, fat and bicarbonate content on exercise responses and serum creatine kinase activity in equine recurrent exertional rhabdomyolysis. Journal of veterinary internal medicine. 17 (5). PP693-701.

Met dank aan Paardentherapeuten.be