-

Onbalans in bespiering: Wat betekent dat bij een paard?

Frank Sorge

Een groot deel van de paarden die worden gehouden voor sport en recreatie, heeft onbalans in de bespiering. Dat constateert Daniëlle Wassink-Braat van Equi-Move. Daniëlle is opgeleid tot sportmasseur voor zowel mensen als paarden en is therapeut lymfedrainage bij paarden. Ze behandelt regelmatig paarden die ongelijk bespierd zijn. Wat betekent die onbalans in bespiering? En wat kan een sportmasseur eraan doen?

Daniëlle Wassink-Braat.

De meeste mensen zijn aan een kant beter ontwikkeld dan aan de andere kant. Jij bent vast ook rechts- of linkshandig. Dat betekent ook, dat je linkerarm eerder minder bespierd is dan je rechterarm als je rechtshandig bent. Dat geeft niet, als je je er maar van bewust bent. Want je moet het weten als je een paard traint. Dat willen we immers in balans hebben lopen als we erop gaan zitten. Ook een paard kan links- of rechtshandig zijn. We willen dat verschil zoveel mogelijk opheffen. Het paard is dan ook nog niet per se in onbalans, maar dat kan wel. Vaak is er dan wat meer aan de hand.

Spiergroep

Allereerst moet je weten dat een spier nooit alleen werkt, maar altijd onderdeel is van een spiergroep, vertelt Daniëlle. “Een spiergroep bestaat uit samenwerking van spieren die bestaan uit de agonist, de antagonist en de synergist. Deze spieren worden gecoördineerd vanuit het zenuwstelsel. Ze moeten samenwerken als een harmonieorkest. Het zenuwstelstel is de dirigent, dat coördineert de spieren. Als er een spier uitvalt, zorgt het ervoor dat andere spieren de functie overnemen.”



Blessure

En daar kan een probleem door ontstaan. “Als er een spier door bijvoorbeeld een blessure uitvalt, nemen andere spieren het werk van die spier over. Omdat ze niet dezelfde functie hebben als die spier die minder presteert, moeten ze harder werken dan waar ze voor bestemd zijn. Er is dan een onbalans ontstaan. Deze onbalans, kan uiteindelijk ook weer voor een blessure zorgen.” Ook dat is een reden om onbalans in bespiering aan te pakken.

Complex

Tegenover een werkende spier, de agonist, staat altijd een andere spier, de antagonist. ,,De agonist en antagonist moeten Yin Yang zijn. Is dat niet het geval, dan krijg je onbalans. Kijk maar naar iemand die heel lang met een mitella heeft moeten lopen. Zijn elleboog was de hele tijd gebogen en in een hoek van 90 graden, waardoor zijn biceps, de spier aan de voorkant van de bovenarm, heel kort is geworden. De triceps, de spier aan de achterkant van de bovenarm is daarentegen heel lang geworden. De spieren hebben zich in dit geval aangepast aan de situatie.” Er kan ook sprake zijn van een hoge of lage tonus: een meer ontwikkelde of een minder ontwikkelde spier. Ook die kunnen zich tegenover elkaar bevinden. “Bij een hogere tonus staat vaak een spier met  een lagere tonus. Bij een paard met bijvoorbeeld een sterk ontwikkelde hamstring aan de achterkant van het achterbeen zie je vaak een minder ontwikkelde quadriceps, dat is de spier aan de voorkant van het been, boven de knie.”

Oorzaken van onbalans in bespiering

Waardoor een paard onbalans krijgt in bespiering, kan diverse, wel honderden, oorzaken hebben. Het kan zijn dat het paard zich verstapt heeft, een trap heeft gekregen van een ander paard, maar het kan ook een aangeboren inwendige afwijking zijn of misschien wel een slecht passend zadel. Als het zadel bijvoorbeeld klemt rond de schoft, zie je soms een kuil verschijnen op de plekken waar het zadel klemt. “Dat betekent dat daar de bespiering afneemt in omvang, ofwel atrofisch wordt. Dat heeft er alles mee te maken doordat de spier zijn werk niet goed kan doen. Spieren hebben onder andere bloed nodig om goed te kunnen functioneren. Die bloedtoevoer wordt belemmerd als een zadel knelt, maar er is meer aan de hand. Omdat spieren deel uitmaken van een groter geheel, worden ook andere functies bemoeilijkt als er iets knelt. Zo heeft ook de zenuwfunctie er last van. De zenuw prikkelt een spier namelijk tot aanspanning en dat wordt in meer of mindere mate beperkt als een zadel knelt. Hierdoor kan een spier niet goed zijn werk doen en deze neemt dan uiteindelijk af in omvang.”

Holistische benadering

Als Daniëlle Wassink-Braat bij een paard komt, zal ze altijd eerst vragen naar de geschiedenis van het paard en wat het gebruiksdoel is. Een massage kan preventief werken, door te zorgen dat alle spieren hun werk goed kunnen blijven doen,  of juist een probleem helpen oplossen. Daniëlle gaat dan ook na of er een probleem is, of er een dierenarts is geraadpleegd en wat het veterinair rapport is. Nog voordat ze aan masseren toekomt, gaat ze de spieren van het paard ‘afvoelen’, palpatie heet dat. “Als je een paard afvoelt, voel je ook al enige afwijkingen. En dat wat je voelt bij een paard, zie je vaak ook terug in zijn beweging.” Die beweging wil ze, voordat ze aan haar behandeling begint, ook eerst beoordelen. “Ik bekijk een paard holistisch. Als hij minder beweging in zijn voorhand heeft, kan daar een andere oorzaak aan ten grondslag liggen. Als het paard een beperking in zijn bewegingspatroon heeft, hoeft de oorzaak niet perse daar te zijn waar je de beperking ziet. Iets wat het paard laat zien kan het gevolg zijn van een ander, misschien wel dieper liggend probleem. Door het hele paardenlichaam af te voelen, ontdek ik waar er eventuele blokkades en spierveranderingen zijn.”

‘Het is geen quick-fix! Een korte spier is niet in een keer lang. Er gaat tijd overheen om onbalans weg te krijgen’

 Spierknopen

“Ik kijk naar de tonus, ofwel de hardheid, van de spieren. Hoe bewegen deze ten opzichte van de andere spieren. Maar ook, zitten er ‘triggerpoints’ in de spieren, ook wel knopen genoemd. En ik kijk of er eventueel vochtophopingen onder de huid zijn. Ook voel ik of er temperatuurverschillen zijn.” Al deze knelpunten behandelt Daniëlle. Niet door simpelweg te wrijven, zoals sommige mensen denken, maar onder andere door de spieren te kneden, los te werken, te stimuleren, en verklevingen en littekenweefsel door middel van frictie los maken. “Het is belangrijk dat littekens niet gaan verkleven met onderliggend weefsel, zodat ze niet de beweging gaan beperken.” Tijdens een behandeling maakt Daniëlle alle omliggende spieren rond de probleemgebieden los. “Dat doe ik door middel van diverse fasciale technieken, waaronder bovengenoemde.”

Geen quick-fix

Als het paard eenmaal losgewerkt is, komt de rol van de trainer om de hoek kijken. Want die moet ervoor gaan zorgen dat het paard zijn spieren weer gelijk gaat gebruiken. De paardenmasseur geeft daarbij een duwtje in de goede richting. Die zorgt ervoor dat de voorwaarden om aan de training te beginnen, beter zijn: de spieren zijn namelijk losser. “Maar”, waarschuwt Daniëlle, ,,het is geen quick-fix! Een korte spier is niet in een keer lang. Er gaat tijd overheen om onbalans weg te krijgen. Het kost tijd om een spier te ontwikkelen. Spieren passen zich aan aan de wijze van trainen. Dus: een goede manier van trainen is een, je ervan bewust zijn hoe je spieren traint is twee en het los masseren van de spieren is drie.”

 Zelf observeren

Ook al ben je zelf niet opgeleid tot paardenmasseur, ook jij kunt zien of je paard ongelijk bespierd is, zegt Daniëlle. “Je kunt beginnen met goed je paard observeren: is hij aan de voorkant net zo goed bespierd als aan de achterkant? Ogen zijn spieren hard of zacht? Zie je een mooie vloeiende bovenlijn of is deze strak? En hoe is de stand van zijn benen: staan alle vier zijn benen mooi onder de massa? Is zijn hoofd-halshouding gespannen of ontspannen? Let maar eens goed op of je paard moeite heeft met vierkant willen staan of niet: als hij nooit vierkant wil staan, is dat een teken van onbalans.”

Ideaalbeeld

Iedereen wil uiteindelijk dat zijn paard optimaal in balans is. Alleen, een paard dat aan alle kanten gelijk is, bestaat volgens Daniëlle niet. “Een paard dat voor 100 procent gelijk is van links naar rechts of van voor naar achteren bestaat niet. Een 100 procent symetrisch paard is een utopie.” Het is dan ook niet het uiteindelijke doel van Daniëlle om een paard symetrisch bespierd te krijgen. “Ik kijk per paard wat haalbaar is. Daarbij neem ik verschillende factoren mee, zoals leeftijd, gebruiksdoel en eventuele slijtage. Natuurlijk kan ik er heel blij van worden als een paard mooi in zijn spieren zit en optimaal kan bewegen. Zijn spieren zijn dan soepel en voelen zacht aan. Zo’n paard maakt van voor tot achteren een vloeiende beweging en is een happy athlete als hij soepel is, los in zijn lijf en pijnvrij kan bewegen. Of hij gelijk bespierd is? Meestal niet helemaal, maar je kunt er wel naar streven om het voor het paard zo comfortabel mogelijk te maken.”

‘Stress, oververmoeidheid, overbelasting en eenzijdige training zijn allemaal factoren die kunnen zorgen voor onbalans in de spieren’

Management

Na een behandeling geeft Daniëlle meestal oefeningen aan de eigenaar of ruiter mee, om het paard beter te krijgen. Maar alles valt of staat bij een goed management rond een paard, vindt ze. Een sportmasseur kan onderdeel zijn in die keten van goed management. Een masseur kan het werk van bijvoorbeeld een fysiotherapeut of een osteopaat aanvullen, zodat een behandeling optimaal resultaat heeft. Een goede hoefsmid en een zadelmaker zijn ook onderdeel van dat management. Ook voeding speelt een grote rol, want spieren hebben bouwstoffen nodig om goed hun werk te kunnen doen. En uiteindelijk is de trainer van het paard een belangrijke schakel in het geheel.

Variatie

Daniëlle vertelt dat afwisseling in de training onontbeerlijk is voor een gezond en aan alle kanten goed bespierd paard. “Door variatie aan te brengen in je training spreek je verschillende spiergroepen aan, waardoor je paard mooier in zijn bespiering komt. Dat betekent ook dat hij sterker wordt, meer coördinatie krijgt en uiteindelijk ook een groter uithoudingsvermogen. Denk na over hoe je je paard traint: ga er eens mee naar buiten, maak eens een sprongetje, doe intervaltraining. Dat houdt ook de geest van je paard gezond. Stress, oververmoeidheid, overbelasting en eenzijdige training zijn allemaal factoren die kunnen zorgen voor onbalans in de spieren.”

Bron: Bitmagazine.nl

Meer lezen van Bit? Neem dan nu een abonnement of koop een losse editie van het magazine in de webshop!

Foutje gespot? Meld het ons!
Dit vind je misschien ook interessant