-

Maand van de gebitsverzorging; Gebitsafwijkingen

Maand van de Gebitsverzorging Rick Nicolai & Arnd Bronkhorst

Februari is door dierenklinieken en dierenartsen uitgeroepen tot maand van de gebitsverzorging. Deze maand is speciaal om aandacht te vestigen op het belang van gebitscontroles en gebitsverzorging. In dit artikel geeft paardentandarts en dierenarts Rick Nicolai van DAP Krommerijnstreek informatie over gebitsafwijkingen bij paarden en pony’s.

Slijtage van het paardengebit

De natuurlijke slijtage van een paardengebit wijkt af van die van gedomesticeerde paarden of pony’s. Rick Nicolai legt het verschil uit: “Het grootste verschil is het type voer. In de natuur eten paarden de hele dag door allerlei verschillende dingen (er is sprake van een grote variatie, denk daarbij aan takjes, gras enzovoorts), terwijl de door ons gehouden paarden op vaste tijdstippen voer krijgen met relatief weinig variatie.”

Hij vervolgt: “Dit heeft grote invloed op het paardengebit. Paarden in de natuur zullen de balans in de mond zelf veel beter onderhouden en in hun gebit minder haken vormen, waardoor er minder problemen in de mond ontstaan. De door ons gehouden paarden hebben hier onze hulp bij nodig.”



Welke gebitsafwijkingen kunnen er bij gedomesticeerde paarden of pony’s ontstaan?

“De kiezen worden scherper, er ontstaan dan veel meer en grotere haken. Dit veroorzaakt pijn en daardoor gaan paarden minder of anders kauwen, waardoor er weer andere problemen gaan ontstaan. Denk aan: verwondingen aan de wangen en tong, doorgroeiende kiezen, ruimtes tussen de kiezen en ontstekingen.”

Wat zijn glazuurpunten (enamelpunten), doppen, golven en haken?

“Glazuur is de hardste substantie van een tand of kies. Anders dan bij mensen groeien de kiezen van paarden jaarlijks zo’n 3 a 4 mm in lengte. Als een paard optimaal kauwt, zal hij deze lengte langzaam weer afslijten en onderhouden. Echter, de zijkanten van de kiezen kunnen steeds meer gaan “uitsteken” richting de wangen (bovenkiezen) en richting de tong (onderkiezen). Dit komt omdat de bovenkaak breder is dan de onderkaak. Deze uitstekende punten noem je glazuurpunten.”

“Een volwassen paardengebit heeft 24 kiezen (uitzonderingen daargelaten), dus 4 rijen van 6 kiezen. Van deze kiezen moeten er op een bepaalde leeftijd 12 stuks (in elke rij de eerste 3 kiezen) gewisseld worden. De melkkies wordt als het ware langzaam steeds platter gedrukt tot het moment dat de melkkies los gaat zitten. Op dat moment kan de platte melkkies verwijderd worden of verliest het paard deze zelf. Dit noem je de doppen.”

“Sommige paarden of pony’s hebben een golvend gebit. Dit is een gebitsafwijking, die genetisch kan zijn of die ontstaan kan zijn doordat het paard of de pony bijvoorbeeld last heeft van een kies en deze ontziet met kauwen. Dan zullen bepaalde kiezen langer worden dan andere kiezen en zo kan een golvend gebit ontstaan.”

“Haken kunnen ontstaan op de voorste bovenkiezen en de achterste onderkiezen. Een paard kauwt niet alleen van links naar rechts, maar beweegt de kaken ook van achteren naar voren. Door afwijkingen in de mond (bijvoorbeeld een overbeet) of een beperkte “kauwslag” van het paard kan het zijn dat het voorste deel van de eerste bovenkies niet in contact komt met de eerste onderkies, waardoor dit deel kan doorgroeien en er een haak kan ontstaan. Ditzelfde kan gebeuren bij de achterste onderkies.”

Overbeet of onderbeet?

Een paard of pony kan ook last van een overbeet of onderbeet krijgen, maar wat is dat precies?

Rick: “Bij een overbeet staat de bovenkaak verder naar voren dan zou moeten. Als de bovensnijtanden nog wel in contact staan met de ondersnijtanden, dan wordt dit een overjet genoemd. Als de bovensnijtanden niet meer in contact staan met de ondersnijtanden, dan noem je dat een overbeet.”

“Bij een onderbeet staat de onderkaak verder naar voren dan zou moeten. Als de ondersnijtanden nog wel in contact staan met de bovensnijtanden, dan wordt dat een underjet genoemd. Als de ondersnijtanden niet meer in contact staan met de bovensnijtanden, dan noem je dat een onderbeet.”

Tandsteen

Net als mensen kunnen paarden en pony’s last hebben van tandsteen. Rick vult aan: “Tandsteen kan ontstaan door het type voer, maar het kan ook genetisch zijn. En, op latere leeftijd hebben paarden vaak wat meer tandsteen dan op jongere leeftijd.”

“Tandsteen ontstaat vooral op de hoektanden, dit omdat deze tanden de minste functie hebben in het maalproces. Er wordt geen eten mee gepakt en er wordt niet mee gekauwd. Deze tanden zijn de vroegere ‘vechttanden’ van paarden. Verder zie je tandsteen meer op de snijtanden dan op de kiezen, maar vooral de voorste kiezen kunnen er ook last van hebben.”

“Bij een gebitscontrole en behandeling door een paardentandarts wordt al het tandsteen altijd gelijk verwijderd met een tangetje en/of een boortje.”

Gaatjes

Paarden kunnen naast tandsteen ook net als mensen gaatjes krijgen in de tanden en kiezen. Rick: “Vanaf ongeveer 18 jaar zie je dit vaak ontstaan in de oudste kiezen van het paard. Dit is een ‘normaal’ proces als de tand bijna “opgesleten” is en hoeft dan geen problemen en pijnlijkheid te geven.”

“Echter, we zien ook regelmatig jonge paarden waarbij gaatjes ontstaan. Dit kan bijvoorbeeld ontstaan doordat er een stukje afgebroken is, maar ook door een mindere kwaliteit van de tanden en/of kiezen. Bij een jong paard adviseren we dan om de gaatjes te vullen. Als je dit niet doet, zal de kies steeds verder aangetast worden en zal deze kies op korte termijn getrokken moeten worden.”

“Eerst wordt het gaatje uitgeboord en uitgebreid schoongemaakt (dit is gedaan op de middelste foto hierboven). Daarna wordt het opgevuld (de rechter foto). Eigenlijk net zoals dat bij mensen gebeurt. Dit gebeurt onder lokale verdoving en sedatie. Het paard kan dus gewoon blijven staan en hoeft niet onder algehele narcose hiervoor.”

Kies- en tandextracties

“Bij een extractie wordt er een tand of kies verwijderd. Het paard krijgt een sedatie en een infuus. Het infuus bestaat daarbij uit een fysiologische zoutoplossing (NaCl, voor een optimale vochtbalans), maar er is ook een spierontspanner, pijnstiller en een middel dat paarden rustig maakt aan toegevoegd. Wij streven ernaar iedere kies of tand via de mond te verwijderen.”

“Bij een ingewikkelde extractie, zoals bijvoorbeeld een gespleten kies ver achterin de mond moet er soms gekozen worden voor een ‘buccotomie’. Dit betekent dat er een gaatje in de wang gemaakt wordt, via dit gaatje kunnen we gemakkelijker instrumenten in de mond brengen om de kies vervolgens te verwijderen. Achteraf wordt dit wondje gehecht en doorgaans geneest dit binnen twee weken altijd volledig.”

Wanneer is dentale scopie nodig?

“Vooral voor problemen achterin de mond is een scopie erg handig en vaak noodzakelijk. We gebruiken als paardentandartsen altijd de scoop om beter zicht te creëren in de mond tijdens kiesextracties. Ook om bijvoorbeeld andere problemen achterin de mond te bekijken is een scoop handig. Denk hierbij aan ruimtes(pockets) tussen de kiezen of om kleine haarscheurtjes in de kiezen te kunnen aantonen.”

Een stralende glimlach

De Maand van de Gebitsverzorging is er niet voor niks. Rick licht het belang ervan toe: “Het paardengebit heeft invloed op alles in het paardenlichaam. Minder goed kunnen kauwen of moeite hebben met kauwen, zorgt voor een slechtere vertering. Hierdoor kunnen paarden onder meer: diarree, slokdarmverstoppingen of een doffe vacht krijgen. Eveneens kunnen ze vermageren, slechter buigen tijdens het rijden of een onrustige aanleuning hebben. Als ik het gebit van het paard bekijk, kan ik gelijk zien of het paard 1 kant op slechter kan buigen of dat er andere lichamelijke problemen zijn die eigenlijk in de mond zijn ontstaan.”

“De kiezen van een paard groeien daarnaast 3 a 4 mm per jaar. Ieder paard heeft dus elk jaar last van scherpe glazuurpunten van deze lengte aan de wangzijde en aan de tongzijde. Omdat paarden deze scherpe randen zelf niet kunnen afslijten, is het nodig dat dit gedaan wordt door een paardentandarts.”

“Kortom, het is belangrijk om het gebit van je paard voor diens welzijn jaarlijks minstens 1 keer te laten controleren en te laten behandelen. Als paarden een gebitsafwijking hebben dan kan het zomaar zijn dat de frequentie bijvoorbeeld op 2x per jaar ligt voor het laten uitvoeren van een behandeling en controle.”

Bron: Bitmagazine.nl 

Meer lezen van Bit? Neem dan nu een abonnement of koop een losse editie van het magazine in de webshop!

Foutje gespot? Meld het ons!
Dit vind je misschien ook interessant