-

Een natuurlijke waterpoel aanleggen in je weide

Natuurlijke drinkpoel in de weide Mai van Run

Drinken, spelen of rollen door de modder. Jouw paard of pony kan enorm veel plezier beleven aan een natuurlijke waterpoel. Maar, hoe leg je een natuurlijke waterpoel aan in je weide? Mai van Run heeft daar ervaring mee en geeft je in dit artikel tips over het aanleggen van een natuurlijke waterpoel.

Wat is een natuurlijke waterpoel?

In het buitenland tref je het vaker aan; waterbronnen worden omheind en in een weide opgenomen. Paarden of vee gebruiken dit water vervolgens. De waterpoel is in dat geval volledig door de natuur gevormd en groeit organisch.

In Nederland zijn de meeste weides vlak en is er van nature geen waterbron aanwezig. Om een natuurlijke waterpoel aan te leggen, ontkom je dan niet aan het afgraven van een deel van de weide. Dit lijkt kunstmatig, maar toch mag zo’n aangelegde waterpoel ook een natuurlijke waterpoel genoemd worden. Het woord ‘natuurlijke’ verwijst namelijk meer naar het feit dat de poel zonder kunstmatige middelen wordt aangelegd, waardoor deze zich na de aanleg als een ‘zelfstandig organisme’ kan ontwikkelen.



Paarden in Portugal in een natuurlijke waterpoel.
Fotografie: Laura van Zeijl.

Vergunningen

Mai van Run: “Soms kan nodig zijn om eerst een vergunning aan te moeten vragen bij de gemeente en een ontgrondingsvergunning bij de provincie. De richtlijnen hiervoor variëren per gemeente en provincie.”

Ze vervolgt: “Ook heb je een schonegrondverklaring nodig om de uitgegraven grond legaal af te mogen voeren. Om het afvoeren van de grond te voorkomen, loont het de moeite na te denken over het eventueel hergebruiken van de uitgegraven grond op je eigen terrein. Denk hierbij aan het ophogen van een altijd drassig gedeelte, het aanleggen van een rolplek (dit kan als er mooi, fijn zand uit je poel vrijkomt) of het maken van een heuvel. Vooral in een Paddock Paradijs kun je je uitleven met de uitgegraven grond.”

Lage grondwaterstand

De timing kan de aanleg vervolgens een stuk makkelijker maken. Mai licht toe: “Het is het meest praktisch om de poel te laten graven in de droogste tijd van het jaar, omdat de grondwaterstand dan het laagst is. Dit maakt het graven gemakkelijker, doordat de poel minder snel zal vollopen. Meestal is augustus in Nederland de droogste maand van het jaar. Ook een nazomer, met name een droge periode in de maand september, kan gebruikt worden als een geschikt moment om een natuurlijke waterpoel aan te leggen.”

Afgraven bij een lage grondwaterstand.
Fotografie: Mai van Run.

Op welke plek in de weide?

“Als jouw weide een lage plek heeft, die snel nat of drassig wordt, dan zou je daar je natuurlijke waterpoel kunnen plannen. Alles staat of valt echter met hoe diep onder het maaiveld zich het grondwaterniveau bevindt. Dit is niet alleen afhankelijk van hoe laag of hoog je wei ligt, maar soms ook van bijvoorbeeld ondoordringbare leemlagen in de grond.”

“Het is handig om op de plaatsen waar jij een natuurlijke waterpoel wil aanleggen met een grondboor te meten hoe diep het grondwater zit. Doe dit bij voorkeur in augustus, de droogste maand. Je merkt het vanzelf als je tijdens het boren op water stuit, omdat je dan natte grond naar boven haalt. Laat dan bijvoorbeeld een touwtje met iets zwaars eraan in het gat zakken en kijk vanaf welk punt het touwtje nat is. Zo kun je vanaf het grondniveau (maaiveld) meten hoe diep het water zit. Laat vervolgens de poel uitgraven tot minstens 50 centimeter onder dat grondwaterniveau; dan zal je poel waarschijnlijk nooit droogvallen.”

“Als er met de grondboor geen grondwater te vinden is, zul je met een schop een groter en dieper gat moeten graven. Het kan natuurlijk zijn dat het grondwater gewoon te diep zit en dat je op die plek dus geen poel met natuurbodem kunt aanleggen. In dat geval zou je kunnen kiezen voor een kunstmatige, ondoorlatende bodem van bijvoorbeeld: plastic (minder geschikt voor paarden), beton of bentonietmatten met daarop weer een laag grond.”

“Bij de meeste loonbedrijven kun je terecht voor het graven van een natuurlijke waterpoel. Zet voor hen vooraf de lijnen van je poel uit, bijvoorbeeld met prikpaaltjes, zodat de graafmachinist weet waar en hoe hij moet graven. De buitenste lijn geeft aan waar de oever begint, dus vanaf welke lijn er gegraven moet gaan worden. De binnenste lijn geeft het diepste gedeelte van de natuurlijke waterpoel aan.”

Prikpaaltjes geven de graafmachinist duidelijkheid.
Fotografie: Mai van Run.

Oevers; gelijk of ongelijk?

Voor paarden en pony’s is de geleidelijkheid van de helling van de oevers van belang. Mai: “Is de oever te steil, dan zal een paard snel gedemotiveerd raken om van de natuurlijke waterpoel gebruik te maken, doordat het afdalen en beklimmen van een te steile oever fysiek inspannend is en hij bovendien kan uitglijden op de drassige oevergrond. Ook zal een te steile oever snel kapot worden getrapt.”

“In mijn ervaring is een goede hellingshoek voor de oever circa 10 graden of minder, dat wil zeggen dat per 5 meter afstand de oever maximaal 1 meter omlaag gaat, ook wel genoemd ‘1:5’, oftewel ‘1 op 5’. Natuurlijk is er veel ruimte nodig om rondom de poel alle oevers 1:5 gelijk te laten verlopen en daarnaast voldoende diepte te houden in het midden.”

“Als je niet veel ruimte hebt, kun je er ook voor kiezen om een kleiner of groter deel van de oever steiler te maken, bijvoorbeeld 45 graden (per 1 meter afstand, 1 meter omlaag, 1:1, ‘1 op 1’). Deze steile oever moet je dan wel uitrasteren, zodat de paarden dit kwetsbare gedeelte niet als toegang tot de poel kunnen gebruiken en kapot trappen. Een voordeel van een gedeelte uitrasteren is dat er vegetatie gaat groeien, waardoor dieren (o.a. amfibieën, vogels) er een schuilplaats kunnen vinden. Om die reden zou je ook een deel van de geleidelijke oever kunnen uitrasteren. Vooral als je dat doet met de noordelijke oever (waar vanuit het zuiden de meeste zon op schijnt), zullen amfibieën zich er heerlijk in de zon op kunnen warmen.”

Wat is de beste omvang?

“Simpel gezegd: hoe groter, hoe beter. Je moet de natuurlijke waterpoel zien als een soort organisme, waarin een zekere balans moet heersen om gezond te kunnen blijven. Hoe groter de poel is, des te beter deze natuurlijke balans gehandhaafd blijft. Een goede balans betekent meer kans op een goede kwaliteit drinkwater, een gevarieerd dierenleven en minder risico op bacteriële verontreinigingen.”

“Houd voor je poel een minimaal wateroppervlak aan van 50 m2 . Bij een ronde poel zou dit een doorsnede van circa 8 meter betekenen. Onderzoek heeft echter aangetoond dat pas bij een wateroppervlak van meer dan 100 m2 het aantal soorten amfibieën niet verder stijgt. Een grootte van 100 m2 of meer is dus aan te bevelen. Bij een ronde poel is dit een doorsnede van circa 11 meter. De grootte van het wateroppervlak varieert door het jaar heen enorm, dus ga uit van 100 m2 in de droogste tijd. Een wat kleinere poel kan natuurlijk wel, maar bedenk dat er dan dus meer risico is op onbalans in het watersysteem.”

Fotografie: Mai van Run.

Natuurlijke balans opbouwen

“Het water van een nieuwe pas gegraven poel zal tijd nodig hebben om een natuurlijke balans op te bouwen. In mijn ervaring duurt dit minstens twee jaar. Het beste laat je de natuur in dit proces zoveel mogelijk zijn gang gaan, dus zonder in te grijpen.”

Fotografie: Mai van Run.

Planten bij de natuurlijke waterpoel

“Bij de natuurlijke waterpoel is het eventueel leuk om op de oever planten te zetten, maar je kunt er ook voor kiezen om de natuur haar gang te laten gaan. Als je zelf planten wilt gaan neerzetten, is het verstandig om op internet te zoeken naar planten die zowel geschikt zijn voor poelen als die niet giftig zijn voor paarden.”

“Zelf heb ik ervoor gekozen om een gedeelte van de oevers van de natuurlijke waterpoelen af te rasteren. Ik heb zelf vervolgens niks aangeplant, maar gewacht tot de natuur haar werk deed. De begroeiing is sinds de aanleg van de natuurlijke poelen flink gegroeid.”

Let hierop in de zomer

Eventuele verontreinigingen treden voornamelijk in de zomer op, vooral tijdens zeer warm weer. Mai: “Ik weet niet of het toeval is, maar mijn twee poelen (gegraven in verschillende jaren) vertoonden allebei precies twee jaar na de aanleg een verontreiniging. Bij de ene poel was dit een bacteriële verontreiniging, die zich uitte in de vorm van grote, lichtroze klodders. De andere poel kreeg na twee jaar een vorm van rode blauwalg. In beide gevallen heb ik de poelen tijdelijk ontoegankelijk gemaakt voor de paarden. Daarna losten de verontreinigingen zich binnen twee weken vanzelf weer op en was het water weer kraakhelder.”

“Mijn advies: houd het water in de gaten, maar raak niet te snel in paniek van een verandering. Verschillende plantjes, kroos en wieren zullen elkaar altijd af blijven wisselen door de seizoenen heen, dat is normaal. Zie je het water erg troebel worden, zie je een verontreiniging ontstaan of krijgt het een duidelijk vreemde kleur, raster de poel dan tijdelijk uit. Laat eventueel een watermonster onderzoeken door het Waterschap. Probeer zo min mogelijk in te grijpen in het watersysteem, maar wacht bij voorkeur tot de poel zelf de natuurlijke balans in enkele weken weer heeft hersteld.”

Let hierop in de winter

“Als het ’s winters niet al te hard vriest dan slaan paarden of pony’s meestal zelf met hun hoeven een gat in het nog dunne ijs om te kunnen drinken. Vriest het te hard, dan zul je zelf dagelijks met een hooivork of schop een of meerdere wakken voor de paarden open moeten houden. Wat ook kan is dat je hen een andere vorstvrije drinkbron aanbiedt.”

Is je natuurlijke waterpoel de enige drinkplek?

Bij voorkeur niet. Mai: “Zorg ervoor dat je, indien mogelijk, behalve de poel ook een drinkbron met leidingwater aanbiedt. Paarden hebben over het algemeen een goede intuïtie, waardoor ze slecht of bedorven water zullen willen vermijden. Geef ze dus bij voorkeur de keuze tussen natuurlijk water en leidingwater. Is dit niet mogelijk, dan is het belangrijk om het natuurlijke water te laten analyseren op geschiktheid als drinkwater voor paarden. Dit kun je laten doen bij de GD (GezondheidsDienst) voor Dieren.”

Voordelen voor paarden en pony’s

Naast alle tips en zaken waar op gelet dient te worden, biedt de aanleg van een natuurlijke waterpoel vooral veel voordelen voor paarden en pony’s. Mai legt deze uit: “Paarden en pony’s drinken graag uit een natuurlijke waterpoel; het is voor hen immers puur natuur om met het hoofd naar beneden te drinken. Terwijl ze dit doen, staan ze met hun hoeven in het water of op drassige ondergrond. Het voordeel is dat hun hoeven zo regelmatig op een natuurlijke manier vocht toegediend krijgen, wat goed is voor de elasticiteit.

“De poel kan in de zomer soms ook een aantrekkelijke voedselbron zijn voor paarden. Sommige paarden gaan regelmatig het water in om met smaak bepaalde wieren of eendenkroos van het wateroppervlak te eten, of om vanuit het water onder het draadje van het uitgerasterde steile oevergedeelte door te snoepen. Ook gevallen katjes van de wilgen die op de oever staan eten ze met plezier uit het water (zie foto hieronder).”

“Sommige paarden zijn echte waterratten en vinden het heerlijk om in de natuurlijke waterpoel rond te plonzen; andere zul je nooit met vier hoeven tegelijk in het water zien. Het is overigens niet mijn ervaring dat paarden op de heetste dagen vaker in de poel gaan om af te koelen; ze lijken op volkomen willekeurige momenten te besluiten even lekker te gaan spetteren. Een van mijn paarden doet dit soms zelfs in de winter!”

Bron: Bitmagazine.nl

Meer lezen van Bit? Neem dan nu een abonnement of koop een losse editie van het magazine in de webshop!

Foutje gespot? Meld het ons!
Dit vind je misschien ook interessant