-

Hoe stressvol is manen trekken?

Arnd Bronkhorst

Manen trekken, daar voelt een paard toch niets van? Vooral niet als je het na een training doet, als je paard lekker warm is. Mis! Uit onderzoek blijkt dat dat mooi recht getrokken pruikje jouw paard behoorlijk wat stress bezorgt. Gedragsdeskundige dr. Justine Harrison en onderzoekster Louise Nicholls vertellen hoe het zit met stress en manen trekken.

Tja op het oog blijft het lastig beoordelen: heeft je paard nu wel of geen stress terwijl jij zo voorzichtig mogelijk kleine plukjes manen elimineert. “Paarden kunnen erg verschillend reageren”, weet gedragsdeskundige Justine Harrison. “Het ene paard lijkt amper aangedaan, terwijl je aan het andere paard wel een gedragsverandering opmerkt. Het kan buitengewoon moeilijk zijn om de lichaamstaal van een individueel paard te lezen.” Onderzoek heeft uitgewezen dat sommige paarden ogenschijnlijk kalm en rustig kunnen zijn terwijl ze in feite extreem gestrest zijn en in een staat van ‘aangeleerde hulpeloosheid’ verkeren, met hoge hartslagen en torenhoge cortisolwaarden. “Paarden reageren elk op hun eigen manier op gebeurtenissen. De een wordt apathisch, de ander melodramatisch. In hoeverre een paard zijn stress uit hangt af van zijn humeur, of hij al dan niet hongerig is en wat hij aan het doen is. Niet elk paard reageert hetzelfde. Paarden hebben geleerd om zich zo normaal mogelijk te gedragen wanneer ze pijn hebben. Ze kunnen hun pijn goed verbergen”, vertelt Justine Harrison.

Signalen

Hoe je pijn of stress bij je paard toch kunt herkennen? “Let op kleine veranderingen in gedrag of lichaamstaal”, tipt Justine. “Wordt een kalm paard enigszins onrustig of geagiteerd zodra je aan de manen trekt, verbind hier dan conclusies aan. Proberen te ontsnappen, steigeren, agressief gedrag, hoofdschudden, staart zwaaien, verstappen, stampen en maaien of bijten in het touw of in degene die hem verzorgt, zijn voor de hand liggende signalen. Subtielere hints zijn herhaaldelijk gapen, likken en kauwen, schuren of krabben op elk willekeurig lichaamsdeel, tanden knarsen en gespannen spieren in het gezicht. Dit laatste valt vooral in de wangen, de mond en kin waar te nemen. Weet hoe jouw paard reageert op pijn.”

Hardnekkige theorie

In de paardenwereld circuleert een hardnekkige theorie dat paarden geen zenuwuiteinden in de manen hebben en dus ook geen pijn voelen wanneer de manen met wortel en al worden uitgetrokken. Onderzoek naar stressniveaus tijdens het manen trekken haalt deze theorie rondom deze vorm van mooimakerij echter onderuit. Wat blijkt namelijk uit onderzoek van de Britse Louise Nicholls, die in de wereld van stress en manen trekken dook? Paarden ervaren wel degelijk stress tijdens het trekken van hun manen. “In ons onderzoek maten we de hartslag en observeerden we het gedrag van twintig paarden terwijl hun manen werden getrokken. Dit deden we acht maal verspreid over een periode van vele weken. Het manen trekken gebeurde steeds door dezelfde, ervaren persoon”, vertelt Nicholls. De paarden uit Louises onderzoek waren stuk voor stuk in privé bezit en bovendien waren ze gewend aan manen trekken. “We vergeleken de gemeten hartslagen en het geobserveerde gedrag tijdens het manen trekken met de hartslag en het gedrag dat de paarden vertoonden wanneer de manen alleen met de hand werden aangeraakt”, vertelt Nicholls. De verschillen waren duidelijk. “De hartslag van de paarden was aanzienlijk hoger tijdens het manen trekken en ook bepaald gedrag kwam veel meer voor.” Overmatig bewegen en de oren naar achteren richten bijvoorbeeld, net als likken en kauwen, een hoge halspositie, een alerte houding, een gespannen mond en een zwiepende staart. “Dit wijst erop dat manen trekken acute stress bij het paard veroorzaakt”, concludeert Nicholls.

Hartslag meten

Een heel opmerkelijke uitslag is het niet voor diegenen bij wie weleens onvrijwillig haar uit het eigen hoofd werd getrokken. En heel noodzakelijk is het eigenlijk helemaal niet om de paardenmanen met wortel en al te elimineren, vindt Justine Harrison. “Er zijn diverse kammen op de markt waarmee je de manendos van je paard zeer eenvoudig kunt uitdunnen of knippen, met een vergelijkbaar resultaat als na het manen trekken.” Louise Nicholls vult aan: “Mijn advies aan paardeneigenaren is om de hartslag van hun paard te meten tijdens het manen trekken, zelfs als hun paard geen overduidelijke lichamelijke stresssignalen geeft. Paarden zijn prooidieren en kunnen in een staat van aangeleerde hulpeloosheid raken waardoor ze de stress die ze ervaren niet in gedrag uiten, terwijl ze toch een torenhoge hartslag hebben.” Baasjes die de manen van hun paard toch willen blijven trekken doen er goed aan om bij de schoft te beginnen en richting de oren te werken. In Nicholls onderzoek werden namelijk hogere hartslagen gemeten wanneer de manen van een paard vanaf de kruin in de richting van de schoft werden getrokken dan vice versa. “Verder interessant onderzoek zou zijn hoe stressvol het trekken van de staart voor een paard is.”

Minder stress

Zelf trekt Justine al jaren geen manen meer. “Ik laat de manen van mijn paarden liever zoals de natuur ze bedoeld heeft. Tot verder onderzoek is gedaan moeten we het zekere voor het onzekere nemen en aannemen dat manen trekken een stressvolle aangelegenheid voor paarden is. Misschien is het tijd om onze toevlucht te nemen in andere, minder stressvolle oplossingen voor een fraaie manentooi.”


Hartslagmetingen tijdens het manen trekken

Zoiets interessants vraagt om een mini-experiment op eigen bodem. We vinden Carolien Munsters van Moxie Sport graag bereid om een test te doen. Zij is gepromoveerd in de sportfysiologie van het paard. Carolien meet van twee paarden de hartslag tijdens het kammen van de manen met een borstel en een manenkam, én tijdens het trekken van de manen. Beide paarden werden door dezelfde persoon onder handen genomen. “Beide paarden waren bijna niet bekend met manen trekken”, vertelt Carolien. “Al snel bleek dat de twee paarden heel verschillend reageerden.”

Paard 1 leek totaal geen reactie te geven op het manen trekken, zowel in gedrag als in hartslag. De paar lichte verhogingen (van basiswaardes 34-38 bpm – hartslagen per minuut – naar 50 bpm) die je in de grafiek ziet werden veroorzaakt doordat het paard zijn hoofd omdraaide naar de manentrekker. “Dit gebeurde ook al tijdens het borstelen. De hartslag zakte erna zowel tijdens het borstelen als het trekken telkens snel terug naar zijn basiswaardes.”
Paard 2 kreeg direct meer spanning zodra met het manen trekken werd gestart. “Zijn basiswaarde van 30-34 bpm schoot naar 60-67 bpm. Deze verhoging in hartslag was ook terug te zien in het gedrag. Het paard stond er niet meer ontspannen bij. Deze twee paarden reageerden dus heel verschillend op het manen trekken. En dat komt niet overeen met het Britse onderzoek.” Meten is weten lijkt dus nog belangrijker.
Een paard in rust heeft gemiddeld een hartslag tussen de 28 en 40 slagen. “De hartslag is het effect van diverse factoren in het paardenlichaam. Denk aan inspanning, stress, pijn en temperatuurverhoging. Zeker als paarden pijn hebben, schiet de hartslag omhoog”, legt Carolien uit. Acute stress (help, een dwarrelend plastic zakje!) veroorzaakt een plotselinge piek, soms wel naar 180 slagen, maar ook bij chronische stress kan de hartslag van een paard structureel wel twintig slagen hoger liggen. “Tot welke hartslag is de stress nu acceptabel, is de volgende vraag. Hier bestaat natuurlijk geen gemakkelijke maat voor. De enige referentie hiervoor heb ik tijdens mijn onderzoek in een wetenschappelijk artikel gevonden. Daar werd bepaald dat een hartslag die in stap van 70 naar 125 bpm schoot een indicator was van spanning. Het laat zich lastig bestempelen, maar we kunnen op basis hiervan zeggen dat de hartslag best wel sterk moet verhogen wil je van stress spreken.” In Caroliens minitest waren de hartslagen dus nog niet zo heel zorgelijk. “Wat mogelijk een rol speelt, is de trektechniek. Ben je er niet handig in, neem je grote plukken tegelijk, ben je flink aan het trekken en doe je er lang over, dan werkt dit waarschijnlijk meer stress op. Spanning bouwt zich namelijk wel op. Ik heb bij deze paarden slechts de halve manenkam onder handen genomen en was binnen vijf minuten klaar. Ben je een half uur aan het plukken, dan kan je paard anders reageren.“ Weten wat er met de hartslag van jouw paard gebeurt tijdens het manen trekken? “Je kunt naast je paard gaan staan en de hartslag met je vingers onder de kaak van je paard voelen. Houd je vingers tegen de slagader aan de binnenkant van de kaak en tel het aantal slagen. Maar je kunt de hartslag natuurlijk ook tellen met een hartslagmeter die je na even googelen online vindt. Prijzen lopen uiteen van € 100 tot € 500. Maar voor € 200 heb je een prima exemplaar waarmee je de resultaten rechtstreeks op je smartphone kunt aflezen.”


Bron: Bit

Foutje gespot? Meld het ons!
Dit vind je misschien ook interessant