De belangrijkste
voedingssupplementen
voor paarden
Voedingssupplementen voor paarden zijn vandaag de dag alomtegenwoordig – maar welke soorten zijn er? Waar zijn ze nuttig voor en hoe kies je het juiste supplement? In dit tweede deel van een groot interview met voedingswetenschapper Dr. Georges Smits gaan we dieper in op de belangrijkste soorten supplementen.
Tekst: Redactie Bit & Cap | Foto's: Arnd.nl, GoldMedics
Welke soorten voedingssupplementen bestaan er?
"Vooreerst zijn er supplementen die tekorten in het basisrantsoen opvangen. Balancers, of vitamine- en mineralenpreparaten, zijn daarvan het bekendste voorbeeld. Daarnaast zijn er supplementen die paarden ondersteunen die intensiever getraind of belast worden, zoals gewrichtssupplementen. Ook daar geldt vaak: voorkomen is beter dan genezen. Een derde groep omvat supplementen die bij bepaalde aandoeningen ondersteunend kunnen worden ingezet, bijvoorbeeld naast medicatie, om bijwerkingen ervan te verminderen, of om het algemene evenwicht in het lichaam mee te ondersteunen, zoals prebiotica. Tot slot verwacht ik dat er in de toekomst steeds meer supplementen zullen komen die zich richten op healthy aging, met als doel paarden langer gezond te houden."
Is er een groep die er voor u bovenuit springt?
"Voor mij springt de ondersteuning van het darmmicrobioom eruit. De darmflora levert tot 80% van de energie voor een paard, vormt 70% van het immuunsysteem, en is belangrijk voor zijn fysieke en mentale evenwicht. Op basis van wat we vandaag weten, heeft het darmmicrobioom invloed op opvallend veel processen in het lichaam. Daarom is het zinvol om voeding en supplementen die de darmflora kunnen verstoren te beperken, en waar mogelijk te kiezen voor ondersteuning die het microbioom respecteert of positief beïnvloedt."
Dus probiotica?
"Niet noodzakelijk. Probiotica zijn levende, lichaamsvreemde micro-organismen die zich moeilijk of niet duurzaam in het uitgebalanceerde darmecosysteem inbedden. In de praktijk blijkt het vaak moeilijk om deze levende micro-organismen duurzaam te laten inwerken op een al bestaand en complex darmecosysteem. Een dagdosis van 10⁹, of 1 miljard, CFU klinkt indrukwekkend, maar in werkelijkheid wordt slechts 0,000000001 g 'actief' micro-organisme toegevoegd aan een totaalsysteem van ongeveer 500 g in het paardenlichaam. Logisch dus dat de impact hiervan uiterst beperkt blijft. Met een prebioticadosering in een van de goed onderbouwde voedingssupplementen wordt aan het paard maar liefst 24 g actief ingrediënt verstrekt. Dat zorgt voor een fundamenteel andere en aanzienlijk krachtigere ondersteuning van de eigen gunstige darmflora. Het meest gebruikte probioticum, levende bakkersgist of Saccharomyces, kan concurreren met de eigen flora, de pH en omgeving wijzigen, overgroei en immuunreacties veroorzaken en mogelijk resistentiegenen overdragen. Bovendien kan het de werkzaamheid van andere darmondersteunende supplementen verminderen. De conclusie is logisch: paarden beschikken al over uitstekend aangepaste micro-organismen. Het voeden en optimaliseren van dat bestaande ecosysteem met pre- en postbiotica is vele malen efficiënter en veiliger."
Zijn alle prebioticapreparaten geschikt?
"Meestal wel. Maar toch zijn er enkele kanttekeningen. De meeste plantaardige vezels zijn geen prebiotica, want ze voeden zowel gunstige als ongunstige darmorganismen. Pre- en postbiotica daarentegen voeden enkel de gunstige. Soms worden plantaardige grondstoffen, zoals cichorei of de pulp ervan, gebruikt die prebiotica kunnen bevatten. Afhankelijk van het tijdstip van oogsten en de omstandigheden van verwerking, kunnen die echter veel of geen prebiotica bevatten. Een goed preparaat is een combinatie van verschillende pre- en postbiotica die synergetisch samenwerken en daarnaast liefst nog een darmversteviger bevat, zodat geen schadelijke stoffen door de darmwand kunnen lekken, of met andere woorden: zodat leaky gut wordt voorkomen."
Wat heeft een negatieve invloed op het darmmicrobioom?
"Meer dan men denkt. Er zijn al meer dan 1.000 geneesmiddelen bekend, waaronder antibiotica en NSAID’s, of ontstekingsremmers, die een catastrofaal effect hebben op de flora. Daarnaast zijn plotse hoge doseringen van zetmeel en suiker ongunstig voor paarden. Basische stoffen in de voeding om maagzuur te remmen zijn dat evenzeer. Ook omgevingsfactoren zoals overmatige stress spelen een schadelijke rol."
Wat is een goede balancer?
"Een balancer, of vitaminen- en mineralenpreparaat, moet tekorten in het ruwvoer aanvullen. Ik denk dan aan natuurlijke vitamine E, sommige B-vitaminen en sporenelementen zoals seleen, mangaan en kobalt. Die tekorten worden vastgesteld door analyse van ruwvoer uit onze streken en door manenanalyse bij een grote groep paarden. Bij sporenelementen is het belangrijk om enkel die tekorten aan te vullen en niet elementen die al meer dan voldoende aanwezig zijn in ruwvoer, want anders ga je door concurrentie voor opname nieuwe tekorten creëren. Wees dus voorzichtig met balancers en krachtvoer met een lange lijst van onnodige sporenelementen. Een betere balancer zal daarenboven extra preventieve ondersteuning bieden voor gewrichten, lever, darmflora en immuniteit."
Wat is een goed gewrichtssupplement?
"Een gewricht is een complex orgaan. Om dat goed te ondersteunen, moet je voor de verschillende onderdelen zorgen. Kraakbeen moet in zo goed mogelijke staat zijn en hersteld worden, smeervloeistof moet voldoende aanwezig zijn en efficiënt functioneren, ontstekingen moeten onderdrukt worden en pijn moet verzacht worden. Ondersteuning via de darmflora is daarbij bijzonder nuttig. Kies dus voor een product dat aan al die vereisten voldoet. Veel supplementen zijn poeders en/of bevatten te weinig ingrediënten, waardoor de kans op teleurstelling groot is."
Is vitamine E-supplementering nodig, en waaraan moet het supplement dan voldoen?
"Jazeker. Als een paard beweegt, ontstaan er vrije radicalen. Die moeten ultrasnel geneutraliseerd worden. Daarvoor zorgt onder meer natuurlijke vitamine E. Een paard in lichte tot middelzware arbeid heeft zo’n 500 IE natuurlijke vitamine E nodig. Tekorten aan vitamine E kunnen verschillende problemen geven, gaande van slechte spieropbouw en spierstijfheid tot ernstige problemen zoals EMND, EDM, PSSM, witspierziekte en tying-up. Vitamine E is ook belangrijk bij metabool syndroom en Cushing. In een normale lente vinden paarden hun basisbehoefte in gras. Daarbuiten kan ruwvoer alleen niet meer aan die behoefte voldoen. Daarom wordt aan balancers en krachtvoer vitamine E toegevoegd, maar omwille van de kostprijs is dat quasi altijd de weinig efficiënte synthetische vorm. Chemisch geproduceerde vitamine E bevat immers maar 15% van de natuurlijke vorm. De rest zijn moleculen die niet in de natuur voorkomen en bijzonder weinig effect hebben."
Is 500 IE natuurlijke vitamine E altijd voldoende?
"Zeker niet. Bij middelzware tot zware arbeid, bij het fokken, bij opgebouwde tekorten en bij bovenstaande problemen is aanzienlijk meer nodig."
Wat als bloedwaarden ‘laag maar binnen de norm’ zijn?
"Als je paard synthetische vitamine E krijgt, en dat is zeer dikwijls het geval, moet je opletten. De analysemethode maakt geen onderscheid tussen natuurlijke en synthetische vitamine E en geeft dus een foutief te hoge waarde. Lichte tekorten kunnen bijdragen aan ziekten van de zenuwen, spieren en vetcellen, zoals EMND, PSSM en maandagziekte. Wij krijgen wekelijks mailtjes van mensen die daarmee in de problemen zitten. Soms spreek ik van een vitamine E-deficiëntie-epidemie onder onze paarden."
Wat is dan een goed vitamine E-supplement?
"In de natuur bestaat vitamine E uit vier vormen: de alfa-vorm, waarover men meestal spreekt, maar ook de bèta-, gamma- en delta-vorm. Elk van die vormen heeft zijn eigen specificiteit en is beter in het beschermen van een andere groep lichaamscellen. Voor paarden is in het bijzonder ook de gamma-vorm erg belangrijk. Ga dus voor een natuurlijk supplement op oliebasis dat de vier vormen bevat. Vitamine E is immers vetoplosbaar, dus toedienen in water of in poedervorm is weinig efficiënt. Voor paarden die al klinische problemen hebben, moet het supplement ook boosters bevatten die de vitamine E, nadat die zijn werking heeft gedaan en inactief is geworden, weer in de actieve vorm omzetten."
En wat met de lever?
"De lever is de filter van het lichaam. Als die slecht werkt, worden noch voeding, noch supplementen voldoende benut. Seizoenswissels belasten de lever extra. Een groot deel van de paarden heeft dan baat bij een supplementenkuur om die wissel goed door te komen.Dat kan je onder meer merken aan minder vlot verharen en aan de prestaties. Paarden die eenmaal zo’n behandeling nodig hebben gehad, hebben die meestal bij volgende wissels opnieuw nodig. Een goed leversupplement werkt snel, bijvoorbeeld in vijf dagen, en bevat meestal mariadistel, maar dan met een gegarandeerd gehalte silymarine, een goede, snel dissocieerbare vorm van magnesium, de juiste aminozuren, B-vitaminen en prebiotica. Verbetering moet snel zichtbaar zijn."
Kan je maagzweren verhelpen met supplementen?
"Jazeker, en in veel gevallen quasi zo goed als met medicatie. Kies dan niet voor de traditionele manier om maagzuur met basische stoffen, zoals calciumcarbonaat, magnesiumoxide, natriumbicarbonaat en sommige algen, te neutraliseren, maar voor een aanpak waarbij een film op de maagwand wordt gelegd en de maag via de darmflora wordt ondersteund."
Conclusie?
"Supplementen zijn geen wondermiddelen. Maar correct gekozen, ontwikkeld en samengesteld door de juiste mensen, en geïntegreerd in totaalmanagement, maken ze een wezenlijk verschil in de gezondheid, prestaties en levenskwaliteit van je paard." P
