paard wei galop rennen vrijheid
paard wei galop rennen vrijheid

Plotselinge rust zorgt voor ‘vakantiestress’ bij paarden

Nieuws

Wie denkt aan vakantie, denkt aan ontspanning. Toch zorgen de eerste paar vakantiedagen voor sommige mensen juist vaak voor extra stress. Niet alleen mensen hebben daar last van: ook paarden!


Volgens een recent Spaanse onderzoek raken paarden die voor een lange (en welverdiende) pauze de wei op gaan, aanvankelijk gestrest door de verandering van locatie. “Pas na een paar weken neemt het stressniveaus af en kan het paard pas echt van zijn rust genieten”, zo ligt auteur Manel Lopez-Bejar toe. Zijn publicatie, met de titel ‘Temporary Relocation during Rest Periods: Relocation Stress and Other Factors Influence Hair Cortisol Concentrations in Horses’, verscheen eerder dit jaar in het wetenschappelijke tijdschrift Animals.


Andalusische hengsten


Lopez-Bejar kwam tot deze conclusie na het onderzoeken van acht Andalusische hengsten die in het bezit zijn van de Municipal Police van Barcelona. De PRE’s worden normaal gesproken ingezet voor politiewerk in de stad en krijgen jaarlijks drie weken vakantie in een van de weides buiten de stad. 


“Vanuit een antropisch standpunt werd verondersteld dat het ‘op vakantie gaan’ naar een andere plek het paard meer kans zou geven om tot rust te komen, omdat het paard dan weg is uit de dagelijkse drukte in de stallen van de politie”, zegt Manel. Het tegenovergestelde bleek waar. “Het verhuizen naar de vakantieplek impliceerde ook veranderingen in het dagelijkse management, ander voer en het wegvallen van het gebruikelijke politiewerk in de stad”, voegt hij toe. “Zoogdieren, en dus ook paarden, reageren op veranderingen in hun omgeving met een toename van het stresshormoon cortisol. Deze reactie is nodig om het dier ‘t hoofd te kunnen bieden aan de nieuwe omgevingsomstandigheden. Het cortisol-niveau neemt doorgaans af naar mate het dier meer aan z’n veranderde omgeving gewend raakt.”


‘Zoogdieren, en dus ook paarden, reageren op veranderingen in hun omgeving met een toename van het stresshormoon cortisol’


Haarmonsters


In zijn onderzoek evalueerde Lopez-Bejar de cortisolspiegels in haarmonsters van de acht Andalusiers genomen tijdens hun drieweekse vakantie, eind augustus. Het team knipte daarnaast tussen augustus en februari eens per maand wat haar van de paarden af, om te analyseren op eventuele tekenen van langdurige stress. “Haarmonsters geven een overzicht van langetermijnstressoren, terwijl speeksel- of ontlastingsmonsters tekenen van kortdurende stress onthullen”, ligt Manel deze keuze toe. 


Ter controle voerde het team van november tot oktober nog een afzonderlijk onderzoek uit op het haar van vijf hengsten. Hiermee konden Lopez-Bejar en zijn collega’s de invloed van het seizoen álleen op de cortisolconcentraties in de haarmonsters bestuderen. Bij elke bemonstering schoren ze hetzelfde stukje van de buik, zodat bij de volgende bemonstering alleen het nieuw aangegroeide haar werd verzameld.


“Normaal gesproken staan de paarden in een individuele stal, maar tijdens de rustperiode verblijven de hengsten in de wei, waar ze onbeperkt gras en ruwvoer ter beschikking hebben. De paarden worden verzorgd door andere personen en komen ook in contact met onbekende paarden”, ligt Manel zijn opzet verder toe. “De rustperiode zorgde voor een significante toename van cortisol. Ondanks de welzijnsvoordelen van het rusten, ondervonden de paarden waarschijnlijk stress als gevolg van de onverwachte veranderingen in factoren zoals de omgeving, huisvesting, gebruikelijke werkdruk, voeding, verzorgers en andere paarden.”


“De verhuizing zelf benadeelde de hengsten niet en is niet genoeg om een toename in cortisol te veroorzaken, maar de aspecten die verband houden met de verandering van locatie wel”, aldus Manel.


Wedstrijdpaarden


Deze resultaten betekenen overigens niet dat vakantie slecht is voor het welzijn van paarden. Manel: “Een verhoging van cortisol betekent niet noodzakelijk dat het dierenwelzijn in gevaar komt, maar dat het dier fysiologisch gezien reageert op een verandering in de omgeving. De cortisolrespons wordt weer normaal zodra het dier gewend is geraakt aan de nieuwe omstandigheden.”


‘De cortisolrespons wordt weer normaal zodra het dier gewend is geraakt aan de nieuwe omstandigheden’


“Het zou pas een probleem kunnen worden wanneer het paard voortdurend met veranderingen te maken krijgt en zijn cortisolrespons ‘chronisch’ wordt en het paard dus daadwerkelijk lijdt onder de stress.” 


Dergelijke problemen zouden kunnen spelen bij wedstrijdpaarden die worden uitgebracht op internationaal topniveau. Deze paarden reizen veel en verblijven vaak van omgeving. De paarden verblijven doorgaans meerdere dagen op het concoursterrein, voordat ze terugreizen naar huis óf naar het volgende concours gaan. Het constante veranderen van omgeving zorgt mogelijk voor onnodig veel stress bij deze paarden.


‘Het constante veranderen van omgeving zorgt mogelijk voor onnodig veel stress bij deze paarden’ 


“Fysiologisch gezien wordt er érg veel van deze paarden gevraagd. Ik geloof zeker dat paarden kunnen leren om zich sneller aan te passen aan steeds veranderende omstandigheden en ik weet zeker dat het ene paard er makkelijker mee om kan gaan dan de ander. Maar, uiteindelijk zal deze manier van omgang met deze paarden altijd zijn tol eisen”, vertelt Manel in een gesprek met de redactie van Bit.


“Het paardenlichaam reageert altijd op stress, of dit nou tot uiting komt in de vorm van ontstekingen, hormonale afwijkingen of een afname in immuniteit en weerstand. Op den duur zal dit zo zijn fysiologische gevolgen hebben en zich uiten in verminderde sportprestaties en stress-gerelateerde medische problemen. Zoals maagzweren, om maar iets te noemen”, legt Manel uit.


Routine


“Daarmee wil ik trouwens niet zeggen dat wedstrijdpaarden het slechter hebben dan andere paarden, want dergelijke problemen kunnen bij ieder paard voorkomen. Zelfs een paard dat niet gereden wordt kan ziek worden van stress. Wel blijkt uit deze studie dat paarden een grote behoefte hebben aan routine. En het blijkt niet goed om een paard vanuit een veeleisende omgeving ineens op een plek van complete rust te zetten. Vaak is het voor deze paarden beter om aan het werk te blijven, zij het in iets mindere mate”, zegt Manel.


‘Wel blijkt uit deze studie dat paarden een grote behoefte hebben aan routine’


Hoe kun je volgens Manel je paard het beste ‘uit het werk halen’? “Wie een paard rust wil geven, laat het beste zo veel mogelijk van zijn bekende omgeving hetzelfde. Laat het paard op dezelfde locatie verblijven, voer hem hetzelfde (of verander zijn dieet stapsgewijs), laat dezelfde personen voor hem zorgen en probeer de tijden van voeren of buiten zetten zo veel mogelijk gelijk te houden. En houdt de gezondheid van het paard goed in de gaten, zowel het fysieke als mentale.”


Voor een hobbymatig gehouden paard is het misschien een wat verregaand advies, maar Manel gelooft dat sportpaarden die veel reizen profijt kunnen hebben van regelmatig hormoononderzoek. “Uit een plukje haar of speeksel kan veel worden afgelezen en kan een zeer accuraat inzicht geven in de hoeveelheid stress dat het paard ondergaat en hoe snel hij daarvan herstelt. Daarmee zou je in theorie (ernstige) fysiologische reacties, zoals maagzweren en conditieafname, voor kunnen zijn en dus een enorme stap in het welzijn van sportpaarden kunnen maken.”


Bronnen: Bitmagazine, Animals