-

Steeds meer bekend over spierziekte EMND bij paarden

Mager Arnd Bronkhorst

EMND is een spier-zenuw aandoening bij paarden. Vitamine E tekort kan de aandoening veroorzaken en de ziekte hoeft niet per se meer tot euthanasie te leiden. Sterker nog, paarden kunnen er van herstellen, afhankelijk van welke vorm van EMND is geconstateerd en hoe snel je erbij bent. Dr. Inge Wijnberg, Specialist KNMvD Equine Internal Medicine, over herstel en behandeling van EMND.

Wat is EMND

EMND, een afkorting van Equine Motor Neuron Disease is een degeneratieve zenuwziekte. Daar wordt mee bedoeld ‘het geleidelijk minder worden van de lichaamsfuncties’. Bij Motor Neuron Diseases gaat het om het aantasten van zenuwen die signalen vanaf het ruggenmerg naar de spieren sturen, oftewel een ‘aandoening of ontsteking in het centraal zenuwstelsel’. Bij paarden kunnen naast EMND nog andere degeneratieve zenuwziektes voorkomen die de spierfunctie beïnvloeden, de bekendste zijn Grass Sickness en EDM (Equine Degeneratieve Myelopathie). Soms komen er mengvormen voor in een paard.

EMND kan voorkomen in een acute, subacute en chronische vorm. De acute vorm is ernstig. Het paard kan dan op een gegeven moment niet meer staan en dan is euthanasie wel de enige oplossing. De subacute vorm is te stabiliseren waarbij het paard ook weer aan het werk zou kunnen. De chronische vorm van EMND kan met een juiste behandeling zorgen dat het paard ook weer kan functioneren.

Symptomen van EMND

De belangrijkste symptomen van EMND is het snel vermageren van het paard, waarbij vooral het verlies aan spieren zonder duidelijke oorzaak opvalt, zeker als ze goed blijven eten. Het paard is snel moe, trilt en ligt vaker. Andere opvallende dingen zijn de lage hoofd-hals houding, onderstandige beenstand en houterig lopen. De diagnose wordt gesteld aan de hand van de combinatie van het ‘klinisch beeld’, het uitsluiten van andere oorzaken van de klachten, een Electromyografie (een EMG, waarbij de zenuwgeleiding wordt gemeten met elektrische pulsen), eventueel een spierbiopt en een glucosetest kan inzicht geven in de suikerstofwisseling.

Een bloedonderzoek toont vaak een verhoogd spierenzymactiviteit en een lage concentratie van vitamine E aan. EMND-paarden hebben een namelijk een verhoogde suikerstofwisseling. Het verschil in klinische klachten van het maagdarmkanaal helpt in het onderscheid maken in tussen diagnose van EMND en Grass Sickness, een zenuwziekte die dezelfde symptomen geeft, namelijk: snel vermageren, trillen, lage halshouding en onderstandig staan.

Grass Sickness

Het verschil is dat paarden met Grass Sickness een wisselende of zelfs slechte eetlust hebben. Daarnaast kan Grass Sickness slokdarmproblemen en koliekaanvallen veroorzaken. Dit komt omdat bij Grass Sickness niet alleen zenuwen zijn aangedaan die de spieren besturen maar ook de zenuwen die het maagdarmkanaal aansturen. Een echte definitieve diagnose van beide aandoeningen kan pas na het overlijden worden gesteld door een onderzoek van de zenuwweefsel.

Vitamine E-gebrek als oorzaak

De belangrijkste oorzaak van EMND is voor langere tijd gebrek aan vitamine E. Paarden die op een dieet staan van alleen ruwvoer zonder toegang tot vers gras en ander voer zijn vatbaarder voor EMND. Hooi van meer dan 3 maanden oud bevat al nauwelijks meer vitamine E. Het is dus beter om paarden die geen gras mogen of op een dieet van oud hooi staan, toch een brok of vitaminekorrel bij te voeren om een tekort te voorkomen.

Wil je zeker weten dat je ruwvoer voldoende vitamine E bevat dan zul je een ruwvoer analyse moeten doen. Hooi van weiland op zandgrond kan bijvoorbeeld veel minder voedzaam en minder vitamine E bevatten dan je denkt. Maar ook als dat voldoende voedzaam zou zijn, na 3 maanden opslag bevat het ruwvoer al te weinig vitamine E voor een paard.

Huidige stand van zaken

Inge Wijnberg

“Tegenwoordig zien we de acute en meest ernstige vorm van EMND nog zelden bij de Universiteitskliniek voor Paarden”, zegt dr. Inge Wijnberg, Specialist KNMvD Equine Internal Medicine. “De andere twee vormen, de chronische en sub-acute vorm, komen zeker in aanmerking voor behandeling en dat gaat over het algemeen redelijk tot goed, ook een beetje afhankelijk van de verwachtingen van de eigenaar.”

Kans op herstel en behandeling bij EMND

Kunnen de aangedane paarden 100 procent herstellen? “Dat kan”, geeft Inge aan. “Ze regenereren (vernieuwen en vervangen) de spiercellen over het algemeen vrij goed maar er is schade opgetreden dat gecompenseerd moet worden door de geregenereerde cellen of overgebleven nog gezonde spiercellen. Dus een race winnen zal lastiger zijn. Met andere woorden, de overgebleven of herstelde cellen moeten het werk doen. Dus afhankelijk van de mate van schade op moment van diagnose of de intensiteit van de sport kan het paard meer of minder volledig zijn werk doen.”

“De acute variant is niet goed behandelbaar, daar zie je vaak een snelle achteruitgang tot liggend paard en dan adviseren we toch euthanasie. Bij het revalidatietraject is van belang om extra blessures te voorkomen. Het electromyogram, dat we aan de Universiteitskliniek kunnen maken, kan helpend zijn om de mate van schade meer in detail te bekijken en daarmee een iets objectievere inschatting te kunnen maken van wat de verwachting is tot herstel van het paard.”

De Universiteitskliniek hanteert het uitgangspunt bij een gemiddeld paard op rust dat niet ziek is, dat bij 10-12 kg ruwvoer minimaal 1,5 kg krachtvoer geven en anders vitamine/mineralen supplementen bijvoeren. Bij patiënten met spier- en zenuwaandoeningen is de behoefte aan vitamine E hoger, bij EMND-paarden al helemaal en wordt bovenop het voer extra vitamine E gevoerd. Ze gaan uit van 2000 -4000 IE (is ongeveer 2000-4000 mg) vitamine E extra per dag voor deze patiëntengroep bij volop voeren.

Volop voeren bij EMND paarden

Dr. Inge Wijnberg heeft nog een extra opmerking over volop voeren: “Paarden met EMND hebben een voerbehoefte die veel hoger is dan normale paarden. We hebben dat ooit in diverse studies aangetoond: het glucose (suiker) metabolisme is fors verhoogd (1,5 tot 7 keer hoger dan normaal) waardoor ze extreem veel voer nodig hebben. Daarbij zijn ze al sterk spierarm en vermagerd dus moeten ze eerst nog aankomen. Vandaar dat de behandeling uitgaat van het paard nooit zonder ruwvoer laten staan en daarbovenop 4-7 kg krachtvoer voeren met extra vitamine E dus (2000 IE) en eventueel 10-20 gram L carnitine per dag. Als ze op gewicht zijn kan (vooral het krachtvoer) omlaag.”

“We hebben nooit hoefbevangenheid of digestie klachten gezien op deze aanpak iets waar men vaak vragen over heeft of ongerust over is. De klassieke EMND-paarden eten namelijk ook erg veel ruwvoer, wel tot boven de 20 kg per dag! Met daarbij dan nog krachtvoer. Dit lijkt te komen omdat ze de koolhydraten (afkomstig uit de suikers) direct wegsluizen de cellen in, iets dat we aangetoond hebben in enkele studies hierover.”

Er blijven dus nog veel vragen over de oorzaken van spierziektes bij paarden. Gelukkig is met het bekender worden van de ziektes en het bestuderen ervan de behandeling wel beter geworden.

Bronnen: Dr. I.D.Wijnberg, DVM, PhD, DECEIM; Specialist KNMvD Equine Internal Medicine, Faculty of Veterinary Medicine, Utrecht University

Foutje gespot? Meld het ons!
Dit vind je misschien ook interessant