-

Staar bij paarden: oorzaken en verzorging

Twijfel jij over het gezichtsvermogen van je oudere paard? Dan heeft hij misschien wel last van staar, ofwel cataract. Dierenarts Caroline van der Ploeg van Boschhoven Kliniek voor Dieren in Leende, licht de aandoening uitgebreid toe. 

Om te beginnen is staar een niet pijnlijke aandoening van het oog, waarbij vertroebeling van de lens ontstaat. Dit kan gebeuren op verschillende plaatsen in de lens. “Wanneer we spreken over troebeling, bedoelen we het verloren gaan van de structuur van de lens”, vertelt van der Ploeg. “Het is een soort littekenvorming. Door een verdichting van de lensstructuur wordt deze minder lichtdoorlatend.” In principe kan het op verschillende leeftijden ontstaan, maar aangeboren staar of juveniele staar (bij jonge paarden) komt niet zoveel voor. Wel is het zo dat bijna alle paarden die ouder zijn dan achttien te maken krijgen met ouderdomsstaar.

Ouderdomsstaar

Bij oudere paarden zie je de staar vooral midden in de lens ontstaan, maar het kan ook een troebeling zijn die door de hele lens heen gaat. Ze hebben er doorgaans echter weinig last van. Van der Ploeg: “Een paard kan er wel 35 mee worden.” De progressie van ouderdomsstaar verloopt dusdanig langzaam, dat paarden er zelden ernstige hinder van ondervinden of blind van worden. “Een paard is als vluchtdier minder afhankelijk van visuele details en kan zich behoorlijk goed redden als hij iets minder ziet”, legt ze uit. “Het ligt er natuurlijk wel aan waar het zit, hoe groot de plek is en wat de mate van ondoorzichtigheid is, maar vaak kunnen paarden er ‘omheen’ kijken.” Opvallend is dat, als paarden wel serieuze problemen ondervinden ten gevolge van staar, hieraan juist vaak een secundaire oorzaak ten grondslag ligt.

Secundaire oorzaken

Het grootste deel van de gevallen van staar ontstaat secundair, ten gevolge van ziektes in het oog. “En dan moet je vooral aan uveïtis denken”, vertelt van der Ploeg. Een opsomming van de secundaire oorzaken:

  1. Uveïtis, ofwel maanblindheid: een ontsteking van het regenboogvlies door een verstoring van het afweersysteem. 
  2. Loslaten van het netvlies.
  3. Tumoren in het oog. 
  4. Trauma op het oog: kan een beschadiging van de lens veroorzaken en tot staar leiden.
  5. Stofwisselingsziektes, zoals Cushing (PPID) en/of suikerziekte (EMS): een paard met insulineresistentie heeft een afwijkende suikerstofwisseling, waardoor er troebeling in de lens kan ontstaan. 
  6. (Lichaamseigen) gifstoffen: veroorzaakt door bijvoorbeeld een bacteriële infectie in het lichaam, zoals baarmoederontsteking, uierontsteking of een vergevorderd einschuss been. Het paardenlichaam maakt in dat soort gevallen toxines aan die circuleren in het lichaam. 

Alert zijn op symptomen van maanblindheid

Uveïtis is een zeer pijnlijke aandoening die een snelle behandeling vereist. Van der Ploeg: “Het eerste wat er gebeurt is dat het bovenooglid wat gaat hangen. Dat is het eerste teken van pijn aan het oog. Je hoeft dan nog niet eens iets te zien aan het oog zelf. Verder krijgt het paard last van tranenvloed en in een later stadium ontstaat er troebeling in het oog. Maar dan ren je eigenlijk al achter de feiten aan, want zo’n acute aanval van maanblindheid kan heel snel gaan. De symptomen zijn heel subtiel en het paard kan de volgende dag al een dichtgeknepen, troebel oog hebben.” Maanblindheid veroorzaakt blijvende veranderingen in het oog. Bij de aankoop van een paard is het dan ook verstandig om dit tijdens de klinische keuring te laten checken. Als hij ooit al eens een aanval heeft gehad, zal de dierenarts dit kunnen zien en dan weet je dat het terug zal komen. “Dus als je een paard koopt, kijk hem dan even goed in de ogen!”, grapt van der Ploeg. 

Behandeling en omgang bij staar

Voor eigenaren is het lastig om het gezichtsvermogen van hun paard in te schatten, omdat paarden zich doorgaans zo goed redden. Schrikachtigheid in de schemer of het donker kan een indicatie zijn, omdat er dan minder licht op het netvlies valt. En afhankelijk van het stadium zijn er eventueel felle, witte vlekken te zien in de lens. 

Er zijn geen medicijnen om de voortgang van staar te beïnvloeden. “Wel kunnen atropine druppels worden gegeven; een stofje dat de pupil verwijdt zodat er meer licht in het oog komt. Een groot nadeel hiervan is dat paarden de pupil niet meer kunnen samenknijpen in geval van te veel licht. Sommige paarden worden hierdoor lichtschuw en dat is pijnlijk. Daarbij kan het wel veertien dagen duren voordat atropine is uitgewerkt, dus voor de zomerperiode is het een minder goede optie”, benadrukt ze. 

Qua verzorging is het voor een paard met verminderd zicht fijn om een maatje te hebben in de kudde. Daarnaast doe je er goed aan om hem niet plotseling te benaderen, maar hem eerst te roepen. Als het paard onder het zadel erg schrikachtig wordt of gaat struikelen, is hij misschien minder geschikt als rijpaard. Maar hierbij spelen ook het karakter van het paard en zijn vertrouwen in de ruiter een rol. 

Tips 

  • Om te testen op staar kun je de struikelproef doen: leg donkere balken in het zand en laat je paard er tijdens de schemering rustig overheen stappen. Als hij zijn benen niet optilt, heeft hij de balken hoogstwaarschijnlijk niet gezien. 
  • Een gezond oog is helder en staat open. Heb je twijfels? Let dan vooral op tekenen van pijn: knijpen met het oog en/of een bovenooglid dat ietsje hangt kan wijzen op maanblindheid. 
  • Een gewoon ontstoken oog, bijvoorbeeld door vliegen, is viezig, rood en traant. Maar is niet echt pijnlijk, dit is een belangrijk verschil met maanblindheid.

Foutje gespot? Meld het ons!
Dit vind je misschien ook interessant