-

Kissing spines: gevreesd rugprobleem

Paula da Silva

Kissing spines, oftewel kussende wervels. Het klinkt zo lief, maar als je ermee te maken krijgt, vergaat je wereld. Althans, zo dacht een lezeres, toen ze de diagnose kreeg bij haar merrie. Ze bleef achter met veel vragen over de aandoening. Paardenarts Jacques Marée geeft antwoord.

Wervels in de rug van een paard hebben uitsteeksels aan de bovenkant. Als die elkaar raken, of tussenliggende weefsels beklemmen, veroorzaakt dit pijn. Dat wordt kissing spines genoemd.

Wervels in de rug van een paard hebben uitsteeksels aan de bovenkant.
Als die elkaar raken, of tussenliggende weefsels beklemmen, veroorzaakt dit pijn. Dat wordt kissing spines genoemd.

Wervels in de rug van een paard hebben uitsteeksels aan de bovenkant. Als die te dicht bij elkaar komen, kan het botvlies dat de wervels bekleedt geïrriteerd of zelfs ontstoken raken. Of tussenliggend weefsel komt in de knel. Werveluiteinden komen dichter bij elkaar als een paard zijn rug hol maakt. Dat gebeurt als er een ruiter op gaat zitten. Training van een paard moet er dus op zijn gericht dat de rug omhoog bolt tijdens het rijden. Onjuiste training kan een averechts effect hebben.

Door een verkeerde houding of extreme bewegingen kan een paard rugpijn oplopen. Gevolg is dat hij zijn rug wil ontlasten en deze strak houdt. Als dat lang aanhoudt, kan het ten koste gaan van de bespiering, waardoor het probleem verergert. Als te lang wordt doorgewerkt met een paard waarvan de werveluiteinden elkaar raken, kunnen er botveranderingen optreden. Die zijn blijvend. Als met beeldvormende technieken, zoals röntgen, is aangetoond dat doornuitsteeksels te dicht bij elkaar staan, wordt van ‘kissing spines’ gesproken.

Modehype

Tot zover het technische verhaal. Want wat betekent de diagnose kissing spines? Dat blijkt in de praktijk best een lastig verhaal. Sommige paarden hebben het duidelijk zichtbaar op röntgenfoto’s, maar vertonen geen klachten. Er zijn ook paarden met rugpijn, waarbij je geen afwijkingen aan de rugwervels ziet. De beeldvorming is dus niet maatgevend voor de klachten. Er zijn dierenartsen die verzuchten dat het de enige diagnose is die overblijft, als al het andere is uitgesloten. Ze vinden kissing spines onzin, een modehype of eigenlijk een excuus voor gebrekkige rijkunst. Paardenarts Jacques Marée denkt er genuanceerd over. “Alles in een paardenlichaam kan kapot. Een paard heeft een rug, dus daar kunnen problemen mee ontstaan.” Het wordt steeds populairder om röntgenfoto’s van ruggen te maken, bijvoorbeeld bij aankoopkeuringen. “Je zou dus verwachten dat er steeds minder paarden overblijven met rugklachten, maar dat is absoluut niet het geval.”



Revalidatie programma:

  • Vier tot zes weken rust met veel weidegang.
  • Om de dag twintig minuten longeren, licht bijgezet. Eerst tien minuten in stap, later in een rustige draf, afgewisseld met veel stap.
  • Na twee weken mag je twee tot drie rondjes galop op beide handen erbij pakken.
  • Na vier weken voer je het werk op tot vier à vijf keer per week dertig minuten longeren.
  • Stap rechtuit aan de hand.
  • Na twee maanden longeerwerk mag je het paard weer onder het zadel rijden. Gebruik longeerwerk als warming-up en rijd daarna vijf minuten.
  • Bouw rustig op en rijd iedere week drie minuten langer.
  • Zorg voor een goed passend zadel dat – vooral in het begin – regelmatig wordt gecontroleerd.

Weinig bekend

Is kissing spines altijd het einde van de wereld? En wat is de relevantie als het op foto’s is te zien? Marée haalt een onderzoek aan van de Engelse Sue Dyson, die paarden onderzocht waarbij op röntgenfoto’s kissing spines was geconstateerd. De meerderheid ervan had helemaal geen klachten. “Je kunt kissing spines niet altijd als de reden voor problemen noemen. Natuurlijk zijn er paarden met rugklachten. En sommige hebben doornuitsteeksels die te dicht bij elkaar staan. Maar ook zonder dat kunnen paarden rugpijn hebben.”

Over kissing spines is nog verrassend weinig bekend. Hoe het ontstaat is nog nooit onderzocht, laat staan of het erfelijk is of met overbelasting op jonge leeftijd te maken heeft. “De wetenschap zal er nog vele jaren in moeten duiken om daar met zekerheid iets over te zeggen.” Marée erkent dat rugklachten tegenwoordig vaker worden geconstateerd dan vroeger. Waren ze er vroeger niet of wist men het niet? “Wat je niet kent, diagnosticeer je niet. Het is in de veterinaire wereld steeds populairder om naar de rug te kijken. Maar pijn in de rug is vaak het gevolg van andere problemen, bijvoorbeeld kreupelheden, een verkeerd zadel of gebrek aan rijkunst.

Je moet dus wel verder zoeken naar de achterliggende oorzaak. Het delicate karakter van sommige sportpaarden helpt niet mee. Zulke paarden lopen snel met een weggedrukte rug.”

Boerenverstand

Wanneer moet je denken aan kissing spines? Marée vindt de term eigenlijk al een stap te ver, hij praat liever over rugklachten. “Als een paard iets ineens niet wil, wat voorheen wel ging, dan is het altijd raadzaam om de rug te laten controleren door een erkende paardenarts. Bij gebrek aan looplust, verzet of onverklaarbare kreupelheid kan rugpijn een rol spelen. Dan moet wel naar het hele plaatje worden gekeken. Dus welke ruiter zit erop, wat voor zadel wordt gebruikt en hoe is het management van het paard. Het maakt bijvoorbeeld verschil of hij met zijn neus aan de grond in een wei staat, of de hele dag over een deur kijkt. Hoe meer hij in de natuurlijke houding met zijn neus naar beneden staat, hoe minder problemen het paard heeft.” Marée denkt dat rugklachten in de meeste gevallen te maken hebben met management en rijkunst. “Het gezonde boerenverstand raakt op de achtergrond. Er wordt heel wat afgedokterd en men wil dat er iets wordt gedaan als er een probleem is. Dus gaat zo’n paard met rugklachten allerlei trajecten in met inspuiten en wat al niet meer. We vinden het voor het welzijn een probleem als de neusharen worden afgeschoren, maar we laten wel zesentwintig naalden in de rug steken.”

Dierenkwelling

Bij acute klachten worden inderdaad vaak ontstekingsremmers op de plek van het probleem ingespoten. “Ik kan me daar wel iets bij voorstellen, maar het is symptoombestrijding. Als de pijn weg is, heb je kans dat het paard zijn rug weer beter opbolt. Maar als je niet uitzoekt hoe hij daar pijn kreeg, komt het toch weer terug. Het inspuiten met smeermiddelen als hyarulonzuur zie ik minder zitten. Het is technisch bijna niet te doen om dat op de juiste plek te krijgen, namelijk de gewrichtsoppervlakken tussen de wervels. Operaties waarbij doornuitsteeksels worden verwijderd of banden worden doorgesneden, noem ik dierenkwelling. Dan verniel je de anatomische structuur. Alles wat daar zit, heeft een functie. Snijd je de zenuwen door, dan voelt het paard de pijn niet meer, maar het probleem is niet weg.” Marée denkt dat de rustperiode, die bij veel therapieën wordt voorgeschreven, op zich al voor herstel zorgt. Als vervolgens de training wordt aangepast, zodat het paard zijn rug op de juiste manier gebruikt, is het mogelijk dat de klachten verdwijnen. Het paard moet met de hals voorwaarts-neerwaarts gaan, terwijl de achterbenen worden gestimuleerd om onder het lichaam te treden. Daardoor welft de rug naar boven. Alleen in die houding kan een paard op een verantwoorde manier een ruiter dragen. “Bij een rugblessure is het zaak dat eerst de pijn verdwijnt. Zolang het paard iets voelt, gebruikt hij zijn rug niet goed. Je kunt daarvoor kortdurende pijnstilling toedienen. Dan is het een kwestie van rust, gevolgd door onbelaste training. Ik heb goede dingen gehoord over aquatrainers. Longeren met een hulpteugel, waardoor de rug opwelft, kan ook.”

Plan van aanpak

Wat kun je doen als je paard rugproblemen heeft en er kissing spines is geconstateerd? “Het begint met een rustperiode met weidegang van een maand tot zes weken”, zegt erkend dierenfysiotherapeute Gisella Bartels. “Hoe lang precies is afhankelijk van de ernst van de problemen en van het paard, want elk dier heeft een eigen tempo van herstel.”

Is onkunde, onmacht of onwetendheid van de ruiter de oorzaak van de klachten, dan moet daar iets aan worden gedaan, met hulp van een goede instructeur en misschien wel een leerpaard. “Soms is het verstandig om het paard met problemen enige tijd naar een meer ervaren ruiter te brengen.”

De revalidatie kost tijd. De wederopbouw van belangrijke spieren rondom de wervels en het versterken van de buikspieren neemt eerder maanden dan weken in beslag. Na de rust kun je beginnen met longeren, licht bijgezet met een hulpteugel. “Zorg voor een ruime cirkel met een goede bodem, die niet te zwaar, hard of glad is. Longeer altijd met hoofdstel of kaptoom, zodat je invloed hebt op houding en tempo. Laat je paard niet als een gek rondjes rennen. Indien de controle te wensen overlaat, vraag hulp van iemand met meer ervaring. Laat het paard niet met zijn kin op zijn borst lopen. Te veel rek in de bovenlijn kan voor irritatie zorgen. Als een paard steeds zijn hoofd omhoog doet en zijn rug vastzet, ga je terug naar de gang waarin hij wil ontspannen. Streef naar een horizontale halshouding, met de neus op een hoogte ergens tussen de borst en voorknieën. Wissel veel van hand en laat het paard altijd tien minuten losstappen.”

Het stapwerk is belangrijk. “In stap beweegt de wervelkolom veel meer dan in draf, dus neem daar goed te tijd voor. In de galop train je de beweeglijkheid van de wervelkolom, maar ook de buikspieren.”

Als na twee maanden longeren de bespiering toeneemt, kun je beginnen met korte stukjes onder het zadel. “Schakel hiervoor eerst een lichte, maar vooral vaardige ruiter in. Het gehele revalidatieproces kan zomaar een half jaar in beslag nemen. Kom niet in de verleiding sneller te willen. Voor je het weet spelen de problemen weer op. Als de opbouw met beleid wordt gedaan, is er voor paarden met de diagnose kissing spines vaak nog een prima toekomst weggelegd.”

Weggegooid geld

Als je na de rustperiode weer op het paard gaat rijden, is het zaak dat er deskundige begeleiding bij is, om te voorkomen dat het weer misgaat. “In 95 procent van de gevallen zit de oplossing in goed management en beter rijden. Er zijn slechts een paar paarden waarbij de schade al zo groot is dat het blijvend is.” Vaak worden fysiotherapeuten, osteopaten of chiropractors benaderd als een paard rugproblemen heeft. Marée haalt zijn schouders op. “Als het paard het lekker vindt, moet je het zeker doen. Maar doe dit pas nadat een paardenarts de juiste diagnose heeft gesteld.” Hij is ook geen voorstander van allerlei supplementen voor spieropbouw of de gezondheid van de botstructuur. “Als een paard normaal te eten krijgt, krijgt hij voldoende binnen. Al die poedertjes kosten alleen heel veel geld. Om nog maar te zwijgen over het leger aan alternatieve therapeuten dat vaak wordt benaderd bij dit soort klachten. Weet je wat helpt? Rust en weidegang. En daarna beter leren rijden. Maar dat willen de meesten niet horen.”

Meer lezen van Bit? Neem dan nu een abonnement of koop een losse editie van het magazine in de webshop!

Foutje gespot? Meld het ons!
Dit vind je misschien ook interessant