-

IJzerophoping in de lever van je paard

Bit ijzer Pierre Costabadie

De lever bevindt zich zo’n beetje in het midden van een paardenlijf en verricht belangrijk werk. Eigenlijk is de lever een heel groot filter voor paardenbloed dat onder andere ijzer uit het bloed haalt. Maar veel ijzer is toch juist goed voor je paard? Zeker niet. Een teveel aan ijzer kan de lever zelfs heel lelijk beschadigen. Mathijs Theelen is paardeninternist bij de Universiteitskliniek voor Paarden in Utrecht en heeft veel onderzoek gedaan naar de oorzaken en gevolgen van ijzerophoping in de lever.

Wat doet de lever eigenlijk?

Mathijs Theelen geeft aan dat de lever een belangrijke rol speelt bij de stofwisseling. Een van de belangrijkste functies is dat het orgaan fungeert als een grote ‘beveiligingszeef’. Bloed haalt eerst allerlei (voeding)stoffen op in de darmen en gaat voordat het bloed de stoffen door het hele lichaam brengt eerst even langs de lever. Daar worden schadelijke stoffen uit het bloed gefilterd en pas daarna gaat het bloed gezuiverd en wel verder het lichaam in.

Symptomen van leverproblemen

De gefilterde schadelijke stoffen zet de lever om in minder schadelijke stoffen en die verdwijnen dan via de gal of urine. Behalve ijzer dus. Voor ijzer is er geen mechanisme aanwezig dat overtollig ijzer af kan voeren, behalve dan letterlijk bloed verliezen. Overtollig ijzer slaat de lever daarom vooral op in levercellen. Nu heeft een paardenlever een gewicht van rond de 8 à 10 kilo (bij een 500-600 kg paard), dus er is op zich nogal wat opslagruimte beschikbaar. Maar als het aanbod echt te groot wordt, dan komen de problemen.

 “Voordat je aan een paard ziet dat het problemen met de lever heeft, is er vaak al een hele periode van schade en verminderde werking aan vooraf gegaan. Tenzij het om een acute vorm van vergiftiging gaat natuurlijk.” Mathijs legt uit dat juist in gevallen van chronische beschadiging de symptomen pas laat waarneembaar zijn. “Een paardenlever heeft een enorme reserve capaciteit. Pas als het dier minder dan 20% goed functionerende levercellen heeft, zul je dat aan de buitenkant zien. Symptomen zijn een doffe vacht, sloomheid, vermagering en soms ook een gelige verkleuring van de slijmvliezen en oogleden. Via bloedonderzoek zijn leverschade en een verminderde werking van de lever wel al eerder zichtbaar. Dat kan het gevolg van acute aandoeningen zijn, maar ook van een al veel langer minder goed functioneren van de lever.”

En hoe zit het nu met dat ijzer?

Theelen heeft onderzoek gedaan naar het ontstaan van leverfalen als gevolg van te veel ijzer in het bloed. Bij ernstig leverfalen stopt de lever er helemaal mee en gaat het paard dood. Hij legt uit hoe ijzer daar de oorzaak van kan zijn. “In de Nederlandse bodem zit relatief vaak veel ijzer.” Op zich is dit niet erg, omdat ijzer in de grond nog niet betekent dat er ook ijzer in het gras zit dat erop groeit.

Maar het wordt wel een probleem op het moment dat de zuurgraad (pH) van die bodem daarbij laag is. Gras dat op zure grond groeit neemt makkelijk en veel ijzer op uit de bodem. Dan krijg je gras met een hoge ijzerwaarde erin. Mooi toch? Veel ijzer is toch goed? “Elk paard heeft ijzer nodig, maar het gaat dan om hele kleine hoeveelheden. Wanneer een paard onevenredig veel ijzer binnenkrijgt, dan hoopt dit zich eerst op in het bloed. Als dat verzadigd is, dan geeft het bloed het ijzer af in de lever.

Die slaat het op in cellen. Je moet het zien als een soort gigantisch pakhuis waar steeds maar meer ijzer in gestopt wordt. Op lange termijn (en dan moet je denken aan jaren, tot een jaar of 10 wel) is het pakhuis vol. De opslagcellen barsten dan letterlijk uit hun voegen en het ijzer komt weer vrij. Wat ernstige leverbeschadiging als gevolg heeft.”

Hoe komt ijzer in een paard?

“Voor een deel uit gras dat op zure grond groeit en daar veel ijzer opneemt uit de bodem. Er zijn ook niet zure bodems waar veel ijzer in zit. Maar zonder lage zuurgraad (pH) neemt gras het ijzer niet op en is er niks aan de hand. Maar, dan zien we vaak dat paarden het ijzer binnenkrijgen vanuit het water dat ze drinken uit de ijzerrijke sloot.”

Ook het ‘eten’ van ijzerrijk zand brengt ijzer in de darmen en het bloed volgens Mathijs. Maar waar hij tegenwoordig vooral een beetje zenuwachtig van wordt is het langdurig geven van voedingssupplementen met hoge ijzergehaltes. “Vrijwel geen enkel paard dat op Nederlands gras en hooi leeft heeft een ijzertekort.”

(IJzer)supplementen

Er zijn op zich heel veel goede voedingssupplementen op de markt, maar die met zeer hoge gehaltes ijzer doen vaak meer kwaad dan goed. Zeker wanneer het jarenlang in hoge doses gegeven wordt, hoopt er veel te veel ijzer op in de lever. Laat voordat je aan ijzersupplementen begint altijd eerst door je dierenarts checken of je paard die überhaupt nodig heeft. IJzertekort is namelijk heel erg zeldzaam bij paarden.

Sowieso waarschuwt de internist voor het over doseren van ook andere supplementen. “Wanneer je een paard te veel van allerlei stoffen geeft, dan moeten al die overschotten door de lever weer uit het bloed gefilterd en afgevoerd worden. Dit belast de lever onnodig en je doet met het geven van ‘een beetje extra voor de zekerheid’ vaak meer kwaad dan goed voor je paard. Het leidt op lange termijn alleen maar tot extra belasting of zelfs beschadiging van de lever.”

Is die leverbeschadiging nog te behandelen?

Mathijs geeft aan dat de lever een orgaan is met grote herstelcapaciteit. Ook de grote reserve capaciteit van de lever die het paard van nature heeft is gunstig. Elk paard kan met een lever die nog voor meer dan 20% werkt goed leven. Vaak herstelt een lever in het geval van problemen door een acute vergiftiging weer. Juist de chronische overbelasting maakt echt goed herstel moeilijker. Maar niet altijd onmogelijk. “Het herstel hangt echt van het individu af, daar zijn geen percentages aan vast te knopen.”

“Zodra je de oorzaak van de vergiftiging hebt weggehaald, dan start het herstel. Pas als er echt al sprake is van levercirrose (helemaal niet meer werken van de lever) dan wordt het wel heel moeilijk. Paarden krijgen dan ‘de kolder in de kop’. Dit kan ‘stille’ kolder zijn waarbij het dier heel sloom en stilletjes wordt. Maar ook de ‘razende’ kolder komt voor. Dan zie je juist een agressief dier dat overal tegen aanloopt of rondjes blijft draaien. Om ze dan nog te helpen is bijna onmogelijk.”

Maar wanneer je vóór dit stadium ingrijpt, de oorzaak weghaalt en ondersteunende medicijnen geeft, dan herstelt een lever vaak nog opmerkelijk goed. Tot in elk geval voldoende om nog goed te kunnen functioneren.

Kun je zelf de leverfunctie ondersteunen?

Dat is in principe niet nodig volgens de paardeninternist. Er is ook vrij weinig verkrijgbaar dat de lever daadwerkelijk zou ondersteunen. En als je al iets wilt geven aan je paard, overleg het dan altijd eerst even met je dierenarts. En misschien nog wel het allerbelangrijkste: Houd je altijd aan de voorgeschreven doseringen van de leverancier….

Bron: Bitmagazine.nl

Foutje gespot? Meld het ons!
Dit vind je misschien ook interessant