-

Dissectie van een paard: wat kun je ervan leren?

Frédéric Chenu

Het ontleden van een paard. Dat is natuurlijk een beetje een luguber onderwerp, maar biedt – zeker voor dierenartsen en wetenschappers – een schat aan informatie over het functioneren van het lichaam van een paard. Maar wist je dat jíj – als paardeneigenaar – ook de mogelijkheid hebt om bij een dissectie aanwezig te zijn? Waarom je dat zou willen? Tamara Dorresteijn, lid van het team Equine Studies, legt het aan je uit.

Eigen paard

“Ik heb destijds mijn eigen paard Jillz aangeboden voor dissectie”, valt Tamara met de deur in huis. “Ze was pas twee, dus ontzettend jong. Ze is bij ons gekomen met zeven maanden, maar toen ze een een maand of tien oud was merkte ik dat er iets niet aan haar klopte. Wat begon met een beetje kramperigheid van haar staartje, spreidde zich in anderhalf jaar tijd uit van haar achterhand naar haar voorhand. Dit maakte haar heel instabiel. We zijn stad en land met haar afgereisd om erachter te komen wat er mis met haar was. Ze was een KWPN’er: ze was groot, groeide hard. In eerste instantie werd ’t daar naartoe geschoven: geef het de tijd en kijk hoe ’t is als ze uitgegroeid is, was het advies. Ze groeide op in een gemengde groep paarden en met een leeftijdsgenootje: gaandeweg haar ontwikkeling werd het mij steeds duidelijker dat ’t alleen maar slechter met haar ging.”

“Van dierenarts op dierenarts kwam ik uiteindelijk uit bij Equine Studies: zij zijn langs geweest voor een zogenaamd assessment. Zij bevestigden wat ik dacht: dat ’t totaal niet goed met haar was. Er was geen optie meer buiten inslapen. Ik kreeg echter óók de optie om haar aan te bieden voor post-mortem onderzoek. Omdat anatomie me altijd al heeft geïnteresseerd, besloot ik de kans te grijpen. Het is natuurlijk niet niks om dat zo te zien van je eigen paard, maar het heeft me uiteindelijk zó gefascineerd, dat ik nu met grote regelmaat bij dissecties aanwezig ben. Ik fotografeer het gehele proces van A tot Z. Met Zefanja Vermeulen – de eigenaar Equine Studies – hebben we na de dissectie van Jillz haar levensloop en de bevindingen van de dissectie in een boekje samengevat in een informatief boek”.

Als je over die eerste drempel heen bent dan gaat er een wereld voor je open. Door het paardenlichaam op deze manier, létterlijk van binnenuit, te bekijken doe je volgens Tamara een schat van kennis op. “En juist die kennis kan je helpen bij het verbeteren van het leven van de paarden die nog wel in ons midden zijn.”

Tot het bot

De Australische Sharon May-Davis is een wetenschapper en ware autoriteit op het gebied van anatomie en biomechanica van het paard. “Zij doceert ons in het uitvoeren van dissecties. En dat doen we in heel Europa: niet alleen Nederland, maar ook Engeland en Zweden behoren daar inmiddels bij. Het aantal dissecties dat jaarlijks wordt uitgevoerd groeit gestaag”, weet Tamara. 

Het opgeven van je paard voor een dissectie is niet echt iets wat een dierenarts zomaar aan je voor zou stellen. “Er worden wel degelijk post-mortem onderzoeken gedaan: voornamelijk aan de Universiteitskliniek in Utrecht. Deze onderzoeken verschillen echter van de dissecties die Equine Studies uitvoert. Als er in zo’n setting naar de doodsoorzaak wordt gezocht wordt doorgaans ‘toegewerkt’ naar het punt waar naar alle waarschijnlijkheid het probleem zit. Net als bij een autopsie op mensen schept dit type ‘deel’-dissectie duidelijkheid over het probleem dat de (mogelijke) doodsoorzaak van het paard is. Bij Equine Studies wordt echter het hele paard bekeken. En dat gaat letterlijk tot op het bot: alleen het skelet van het paard blijft over. Het draait hierbij niet zozeer om het achterhalen van een specifieke doodsoorzaak, maar om het bestuderen van (dis-)functioneren van het paardenlichaam. Het unieke van een dissectie van een héél paard, is dat je daadwerkelijk verbinding kunt gaan leggen en de verbinding ziet én ervaart van alle structuren in het lijf. En misschien wel nog belangrijker: we geven het paard een stem, een ieder die aanwezig is neemt een compleet verhaal mee, het verhaal van het paard op tafel.”

“Door het paard laag voor laag te bekijken kom je achter het geleefde leven van het dier. Bij sommige paarden weten we niets over de geschiedenis van het paard. Sharon May-Davis leert ons het lichaam te lezen en erachter te komen wat het paard heeft doorgemaakt. Dat is interessant, maar eens zo waardevol is het wanneer de eigenaar je de geschiedenis wél kan geven. Dat maakt het makkelijk om het bruggetje te staan tussen wat je ‘op de snijtafel ziet’ en hoe dat samenhangt met het wel en wee van een nog levend paard”, legt Tamara uit.

Inschrijven

Tamara: “Ieder jaar plannen we een aantal dissecties vooruit. In november hebben we doorgaans de zogenaamde ‘open classes’. Daar kan iedereen zich voor inschrijven: ook jij. Daarnaast zijn er verscheidene opleidingen en beroepsverengingen die ‘closed classes’ organiseren, enkel voor hun leden.” 

Je wil misschien liever niet aan ’t idee denken, maar niet alleen jij kunt je opgeven voor een dissectie: je kunt ook je paard aanbieden. Een beetje zoals mensen hun lichaam ook kunnen opgeven voor de wetenschap. Al gaat er bij paarden wel meer planning aan vooraf. Tamara ligt toe: “Doorgaans worden de meeste paarden die worden ontleed opgegeven wanneer ze nog leven. Het paard wordt dan ook van tevoren – wanneer het nog leeft – lichamelijk onderzocht. Omdat een paard ‘vers’ moet zijn, is het natuurlijk altijd wel de vraag of het dier het tot de geplande dissectie datum vol weet te houden. Wanneer het eerder tijd is voor het paard om te gaan, dan laten we het natuurlijk ook gaan.” “Wat ik daarmee wil ophelderen is dat het – helaas – niet mogelijk is om op een onverwacht moment te bellen voor een dissectie wanneer het paard reeds overleden is: er gaat enige planning aan vooraf. Zowel ter voorbereiding van een gedegen onderzoek, als het regelen van de praktische zaken rond de dissectie”, legt Tamara voorzichtig uit.

Belangrijkste les

Of je nou wetenschapper, instructeur of paardenhouder bent: iedereen kan waardevolle kennis opdoen door het bezoeken van een dissectie. Tamara schetst haar belangrijkste les uit de dissecties: “Het is me duidelijk geworden dat een paard bepaald gedrag niet ‘zomaar’ vertoont. Aan de buitenkant kunnen we soms zó weinig zien van wat er binnen in het lichaam van het paard afspeelt. Je hebt anatomieboeken waar je uit kunt leren, maar bij iedere dissectie wordt het me opnieuw duidelijk hoe ontzettend veel variatie er mogelijk is binnen de wetten van de anatomie. Paarden zijn zó verschillend: dat moet je niet onderschatten. Dat verklaart eens te meer waarom zelfs dierenartsen – die al zo veel hebben gezien en geleerd – soms niet weten wat de precieze oorzaak van een probleem is.”

“En ja, ook bij een dissectie wordt niet altijd alles duidelijk. Neem mijn paard: de échte oorzaak van haar probleem is bij leven nooit gevonden. Maar wat duidelijk werd tijdens de dissectie was dat linkerhersenhelft was verkleefd aan haar schedel: dat kan een geboortedefect zijn, of zijn ontstaan door een ongeluk waar we niks van hebben geweten. Wel heb ik door de dissectie antwoorden gekregen op al mijn vragen die ik had gekregen tijdens onze zoektocht naar de oorzaak.” Tamara: “Wees je er altijd van bewust dat er ook dingen kunnen spelen die we niet, of nóg niet, goed genoeg in beeld kunnen brengen.”

Lijkt het je wat om bij een dissectie aanwezig te zijn? Of heb je wellicht interesse om je paard voor dissectie op te geven? Bezoek dan eens de website van Equine Studies: daar vind je nog veel meer waardevolle informatie!

Bron: Bitmagazine.nl

Foutje gespot? Meld het ons!
Dit vind je misschien ook interessant