-

Waarom bijten paarden en hoe leer je het af?

Paard bijt in omheining Frank Sorge

Pakt jouw paard wel eens je jas vast, hapt hij naar je als je een zadel op zijn rug legt of bijt hij als hij zich in een kleine ruimte bevindt? Dan kan dat aan verschillende dingen liggen. Gedragsdeskundige en instructrice Janina van der Drift belicht de drie voornaamste oorzaken van bijten en vertelt per oorzaak hoe je dit oplost.

Let op: het is lastig om een specifieke aanpak op papier uit te leggen. Paarden zijn levende wezens. Ook al leren ze allemaal op dezelfde manier, ze hebben ieder een eigen karakter, waardoor de aanpak per paard verschilt.

Oorzaken van bijten

Pijn

Wanneer een paard bijt, kan de oorzaak daarvan pijn zijn. Een paard dat bijvoorbeeld opgezadeld moet worden en naar degene die hem opzadelt hapt, geeft aan dat er iets mis is. Vaak krijgt het paard in dit geval een tik, terwijl er niet per se een verbetering is in zijn gedrag. “Vaak wordt er gedacht dat het paard zich vervelend gedraagt in plaats van dat het paard pijn ervaart. Uiteindelijk kan het zijn dat het zadelprobleem is opgelost, maar dat het paard nog wel blijft bijten. Dit komt omdat het dan zo vaak is gebeurd dat het bijten tijdens het opzadelen een gewoonte is geworden,” legt gedragsdeskundige en instructrice Janina van der Drift uit.

Speels gedrag

Bij jonge ruinen en hengsten komt happerig gedrag vaak voor. Ze pakken dingen vast in hun mond, bijten naar elkaar, de eigenaar of degene die het paard verzorgd. Dit kan van kwaad tot erger worden, wat kan resulteren in vervelend gedrag. “Van oorsprong is het speels gedrag dat al in een vroeg stadium afgeleerd had moeten worden. Dat kan bijvoorbeeld door het paard in een groep te plaatsen, zodat hij zich kan socialiseren. Wanneer een paard drie of vier jaar is en dit nog steeds doet, is de oorzaak meestal te vinden in het speelse, uitproberende gedrag. Dit kan heel vervelend en pijnlijk zijn, maar valt nog steeds af te leren,” vertelt Janina.

Agressie

Een paard is van nature geen agressief dier. In de natuur zie je dat ze nauwelijks tot nooit vechten. Soms zie je dat een jonge hengst die een kudde over wil nemen een gevecht aan gaat met de oudere hengst, maar dit blijft meestal bij dreigen. Dit komt omdat wanneer ze echt gaan vechten en er raakt een paard gewond, de overlevingskans kleiner wordt. “Maar paarden worden wel agressief als ze in het nauw gedreven worden en niets anders kunnen dan met agressie reageren. Je ziet dit bijvoorbeeld bij paarden onderling wanneer ze in een te kleine paddock staan en geen kans hebben om te vluchten. Dus wanneer ze echt bang zijn of echt opgesloten zitten in een stal of paddock, in combinatie met een handeling die wordt gedaan waar ze echt heel bang voor zijn, dan kunnen ze niets anders dan te reageren met agressie aangezien ze niet kunnen weglopen. Dit kan ook een oorzaak zijn van bijten.”

Als een paard om een van deze drie redenen heeft gebeten en dit succesvol is verlopen, kan hij dit gedrag gaan herhalen. “Met succesvol bedoel ik dat het paard zijn zin ermee heeft gekregen en hetgeen hij weg probeerde te jagen met zijn bijtgedrag ook echt weg ging. Dit werkt belonend voor het paard, waardoor hij het gedrag zal herhalen en dus vaker zal bijten. De kleinste dingen kunnen al belonend werken, zoals je hand weg trekken wanneer het paard probeert te happen, maar ook het stoppen met opzadelen of weglopen van het paard,” legt Janina uit.

Hoe leer je bijten af?

Pijn

In eerste instantie moet je altijd uitsluiten dat het paard pijn heeft. Je moet ervan uitgaan dat bijtend gedrag niet normaal is in welke situatie dan ook. Het paard geeft daarmee iets aan. Als hij wil bijten tijdens het opzadelen, check dan wat er aan de hand is. “Misschien heeft hij wel last van zijn rug, zadel of pijn wanneer je opstapt. Wat kan daarvan de reden zijn? Los van het feit dat hij dit gedrag zichzelf aangeleerd zou kunnen hebben. Sluit dus eerst uit dat het paard pijn heeft. Je ziet zo vaak dat er gedragsproblemen ontstaan vanuit pijn, ongemak of angst,” legt Janina uit.

Speels gedrag

Wanneer bijtgedrag voorkomt uit de speelsheid van een paard, komt dit omdat hij nog niet goed is opgevoed. In het begin is het allemaal nog wel een beetje acceptabel, omdat het niet zo heel zeer doet. Hij pakt dan bijvoorbeeld je jas beet of een stukje van je arm, wat de eigenaar meestal niet ervaart als een direct probleem. Maar op het moment dat je er niets aan doet kan dit wel een probleem worden. “In dit geval is het opvoeden de manier om het op te lossen. Hierbij gebruik ik vaak grondwerk. Denk hierbij aan dat je het paard goed aan de hand kan laten lopen, maar vooral ook goed naar je kan laten luisteren. Zo moet hij halt kunnen houden wanneer je dat van hem vraagt, stappen wanneer jij dat vraagt, et cetera. Door het paard op te voeden, merk je vanzelf dat hij ook gaat stoppen met bijten. Daarnaast helpt het wanneer een paard als veulen in een groep wordt gebracht en zich kan socialiseren, waardoor hij van de andere paarden mee krijgt hoe hij zich dient te gedragen. Wanneer je niet wilt dat een paard iets op latere leeftijd doet, dan moet je dat op jonge leeftijd al afleren. Als je aan geeft wat de regels zijn is het probleem zo opgelost,” stelt Janina.

Agressie

Als je echt te maken hebt met een agressief paard kan het handig zijn om hem een muilkorf of grasmasker om te doen en hem alsnog manieren aan te leren. “Wanneer je een paard hebt dat gevaarlijk wordt met het bijten moet je uiteraard eerst nagaan waar dit aan ligt. Is hij ergens bang van? Of voelt hij zich in het nauw gedreven? Zijn deze vragen uitgesloten en blijft hij dit doen, omdat het een soort tweede natuur is geworden, dan zal je hem ook manieren moeten bijbrengen. Hierbij kun je uit veiligheidsoverwegingen het paard een muilkorf of graasmasker omdoen. Wat de meeste mensen niet door hebben, is dat paarden wanneer ze bijten ook een stap in jou richting zetten. Soms kan dit zelfs met twee benen een sprong naar je toe zijn. Dit kan vrij intimiderend overkomen. Daarom is ook hier de oplossing om controle te krijgen over zijn benen. Ook al ben je geneigd je om je op zijn mond of neus te richten. Hierbij kun je een dressuurzweepje als hulpmiddel gebruiken. Op het moment dat het paard jouw richting op komt, tik je hem op de borst of op zijn voorbenen om ervoor te zorgen dat hij naar achter gaat. Als je een stemhulp geeft, voordat je de tik op zijn borst geef, train je hiermee het paard om op jouw commando achterwaarts te gaan. Je bent dan eigenlijk bezig het paard iets nieuws aan te leren, in plaats van iets af te leren. Probeer daarnaast het paard voorlopig niet aan te raken rond zijn mond en neus. Dus geef hem ook geen snoepjes en geef hem zijn eten in zijn bak,” raad Janina aan.

Straffen is niet de oplossing

Druk eraf halen, werkt altijd belonend voor het paard. Zo kan je door een tik op zijn neus per ongeluk het paard iets anders aanleren in plaats van dat je het bijtgedrag hebt afgeleerd. Als je een paard een tik geeft op zijn neus en het paard trekt hierna zijn neus terug, waardoor jij de druk eraf haalt door je hand weg te halen, werkt dat belonend. Dit gaat natuurlijk hartstikke snel, maar je beloont dus dat hij zijn hoofd snel wegtrekt. Maar de beet heb je niet afgestraft. Een goede getimede ferme tik kan wel effectief zijn, bijvoorbeeld wanneer het paard op het punt staat om te bijten, maar meestal ben je te laat. Omdat straffen lastig is als je niet goed kunt timen, is het geen oplossing die Janina zou aanbevelen.

Bron: Bitmagazine.nl

Wil je meer lezen over bijten? Lees dan het artikel ‘Kribbebijten lijkt gunstig effect te hebben‘.