-

Wat is flemen en waarom doen paarden het?

flemen Frank Sorge

Paarden trekken weleens hun lip op, waardoor het lijkt alsof ze lachen. Dit wordt ook wel flemen genoemd, maar wat houdt het nou eigenlijk in en waarom doen paarden het? Er zijn verschillende redenen voor, die Tinley-gedragstherapeut Arlène Jansen toelicht.

Wat is Flemen?

Flemen is een gedragsrepertoire waarbij het paard lucht inademt door de neus en deze lucht enkele seconden vasthoudt door zijn bovenlip op te trekken waardoor de neus geheel of gedeeltelijk afsluit. “De binnenzijde van de bovenlip en de voortanden worden zichtbaar, de mond is vaak iets geopend en een snuivend geluid is te horen als het paard de lucht opzuigt. Wanneer paarden flemen strekken de meeste paarden hun hals naar voren waarbij ze het hoofd hoog houden”, legt Arlène uit.

De functie van Flemen

In tegenstelling tot de mens kunnen paarden niet door hun mond ademen. Alle lucht en dus ook geuren komen alleen binnen via de neus. Maar naast geuren zit er meer informatie in de lucht, zoals signaalstoffen. Dit zijn chemische stoffen die ter communicatie dienen voor paarden. “Om deze signaalstoffen beter te kunnen waarnemen heeft het paard beschikking over een tweede reukorgaan: het vomeronasale orgaan (VNO), ook wel het orgaan van Jacobson genoemd. Om de signaalstoffen naar dit orgaan te krijgen, kan het paard flemen. De lucht wordt dan weliswaar in de neus gezogen en min of meer naar de vomeronasale organen gepompt waardoor de analyse kan plaatsvinden”, legt Arlène uit. “Paarden lijken het flemen voornamelijk te gebruiken bij het onderzoeken van signaalstoffen van andere leden van hun eigen soort. Hierbij kun je denken aan afscheidingen zoals urine, mest, speeksel en andere vloeistoffen die signaalstoffen bevatten. Wanneer het ene paard deze stoffen afscheidt, kunnen deze worden waargenomen door andere paarden en kan dit hun gedrag en ontwikkeling beïnvloeden. Daarnaast flemen veel paarden als reactie op een vreemde nieuwe smaak of geur, zoals een nieuw supplement of een wormenkuur.”
Het reukvermogen van het paard is erg complex en niet eenvoudig te onderzoeken. In relatie tot sommige andere diersoorten is er relatief weinig onderzoek gedaan naar het reukvermogen van paarden. “Dit komt waarschijnlijk omdat het erg moeilijk is, want wij mensen hebben niet zo’n geavanceerd reukvermogen als paarden waardoor we veel geuren en signaalstoffen niet kunnen waarnemen die paarden wel waarnemen”, legt Arlène uit.

Kunnen alleen paarden flemen?

Flemen is een gedragsrepertoire dat bij verschillende diersoorten voorkomt, zoals bij katten, varkens, runderen, buffels, tijgers, leeuwen, giraffen, geiten, lama’s, tapirs en honden. “Ook olifanten vertonen gedrag dat erg lijkt op flemen. Dit doen ze door fysiek, met hun slurf, de geuren in contact brengen met hun kanalen, die zich op de top van hun mondholten bevinden. As je een olifant ziet die urine aanraakt met zijn slurf en dan zijn slurf vervolgens in zijn mond stopt, doet hij dit niet om de urine te eten. Het is soortgelijk gedrag dat het paard vertoont als het fleemt.”

Flemen in andere situaties

Gedrag vergelijkbaar met flemen wordt ook vertoond bij pijn, zoals buikpijn door koliek of maag- en darmklachten. Ook een merrie die ongemak ervaart tijdens het bevallen kan flemen, als ze pijn heeft. “Wanneer je paard fleemt en je geen duidelijke externe oorzaak kan vinden en het gedrag mogelijk langer aanhoudt, kan er mogelijk sprake zijn van pijn. Controleer dan of er andere signalen zijn die duiden op pijn of ziekte en/of overleg met je dierenarts”, raad Arlène aan. Soms leren mensen hun paard om te flemen op commando. Vaak fleemt het paard dan vaak niet écht, maar trekt het paard zijn bovenlip en soms ook zijn hoofd omhoog. Dit aangeleerde gedrag kan ook spontaan optreden als het paard een beloning wil, zoals voer of aandacht.

Flemen veulens?

Kort na de geboorte kunnen veulens al flemen. Het gedrag helpt namelijk ook bij het inprenten van de geur van de moeder, die nodig is om de band met de moeder te vormen. “In de eerste vier weken van het leven van een veulen vindt een piek plaats in het flemen ten opzichte van het volwassen leven. Hengstveulens flemen vaker dan merrieveulens. Net als bij honden is socialisatie bij paarden erg belangrijk. In dit proces leert een veulen om te gaan met soortgenoten, andere dieren en mensen. Behalve het zien en horen van verschillende dingen kunnen ook geuren meegenomen worden in dit socialisatieproces.” Ook kan blootstelling aan bepaalde signaalstoffen in een gevoelige periode gedrag sturen en ontwikkelen. Er is namelijk bewijs gevonden dat blootstelling aan urine belangrijk kan zijn voor zowel fysieke als seksuele ontwikkeling bij veulens.

Hengsten, merries en ruinen

Hengsten flemen het meest volgens Arlène. Merries en ruinen flemen ook, maar wel opmerkelijk minder dan hengsten. “Bij hengsten wordt het flemen vooral gebruikt om te onderzoeken of een merrie hengstig is. Onderzoekers ontdekten dat visuele signalen een rol spelen in de reactie van de hengst op de geur van de merrie. Het blijkt dat hengsten met een geblokkeerd zicht minder flemen dan hengsten die konden kijken naar merries die plassen! Hengsten kunnen daarnaast ook bepalen of de mest die ze tegenkomen, van een merrie of een hengst is. Het is echter nog niet bekend of hengsten aan de hand van mest kunnen bepalen of een merrie hengstig is of niet”, ligt Arlène toe.

Gedomesticeerde paarden vs verwilderde paarden

Hengsten en merries die vrij in de natuur leven, flemen vaker dan paarden die door mensen worden gehouden. Dit komt omdat het belang van communicatie en het aantal signaalstoffen in de natuur veel groter is. “Maar dit komt mogelijk ook doordat flemen en de reukorganen vanaf de geboorte intensiever worden benut door de natuurlijke situatie waarin de paarden leven. Daardoor ontwikkelt het gedrag en wordt het vaker gebruikt”, legt Arlène uit. “Ook onze gedomesticeerde paarden hebben de behoefte om mest, urine en andere afscheidingen van hun soortgenoten te onderzoeken. Gun je paard dan ook regelmatig de tijd om de mest of urine van een ander paard uitgebreid te onderzoeken.”

Bron: Bitmagazine.nl

Foutje gespot? Meld het ons!
Dit vind je misschien ook interessant