-

Dominant paard of dominant gedrag?

Frank Sorge

“Er is een enorm verschil tussen een dominant paard en dominant gedrag. De meesten van ons hebben nog nooit een dominant paard gezien. En als ze er een hebben, willen ze er zo snel mogelijk vanaf, want dat is levensgevaarlijk. Waar de meeste mensen mee te maken krijgen, is dominant gedrag.” Freestyle instructeur en paardentrainer Emiel Voest zet gelijk de kaders neer. Maar wat is dominant gedrag en hoe kom je ervan af?

Volgens Emiel Voest vinden veel mensen hun paard dominant als het gedrag vertoont dat daaraan gerelateerd is, zoals steigeren. “Ze noemen hun paard dominant, terwijl dat zelden het geval is. Natuurlijk, iedereen krijgt wel eens te maken met dominant gedrag. Maar als je weet hoe een echt dominant paard zich gedraagt, dan is dat van een hele andere orde. Daar kunnen alleen mensen mee omgaan die echt heel goed weten hoe ze met een paard moeten omgaan, maar meestal worden deze paarden verkocht of afgemaakt, omdat ze te gevaarlijk zijn. Zo’n paard wil je niet op stal hebben. Er is een groot onderscheid tussen dominant gedrag en dominante inslag.”

Schuldig

Weer een opmerking die erin hakt, want volgens Emiel Voest zijn wij paardeneigenaren, ruiters of trainers zelf schuldig aan het dominante gedrag van ons paard. “Dominant gedrag kan elk paard laten zien als het daar de gelegenheid toe krijgt”, zegt Emiel. En wie geeft die gelegenheid? Wij mensen dus. “Sterker nog, misschien heb je je paard zelfs wel beloond voor zijn ongewenste gedrag. Met heel veel liefde en onkunde wordt dit gedrag er vaak ingetraind.” Tijd dus voor een lesje bewust worden van wat je doet.

Dominant gedrag

Eerst moeten we weten wat dominant gedrag is. Volgens Emiel kan dat alles zijn dat wij niet willen, zoals bijten, schoppen, slaan, steigeren, ons omver duwen, je eraf gooien, hun kont naar ons toedraaien en over ons heen lopen of misschien juist wel helemaal niet willen lopen. Volgens Emiel zijn we er meestal zelf debet aan doordat we inconsequent zijn in de opvoeding van het paard. Je kunt in zijn algemeenheid zeggen dat inconsequent gedrag van een trainer, eigenaar of ruiter maakt dat een paard niet weet wat het moet doen. Als het steigert of trapt en de trainer doet een stapje achteruit dan is voor het paard het probleem opgelost. Soms geeft iemand een paard zelfs een klopje nadat het heeft gesteigerd en weer rustig is. Je geeft het dan in feite een beloning voor het gedrag dat het even daarvoor heeft getoond.”

‘Dwars over iemand heen denderen kan voor een paard heel positief zijn. Want zijn probleem is acuut uit de wereld geholpen’

Tegenpolen

Emiel legt uit dat een paard zelf altijd naar een oplossing zoekt. “Een paard zoekt naar gedrag dat past bij de situatie. En meestal is dat precies het gedrag dat ons niet uitkomt. Grotere tegenpolen dan mens en paard kun je niet bedenken. Een paard is in verhouding tot een mens heel groot en sterk. Maar het is ook een prooidier en het leeft op de reactie van angst. Pas na zijn reactie kan het bedenken of dit een goede of geen goede reactie was. Dwars over iemand heen denderen kan voor een paard heel positief zijn. Want zijn probleem is acuut uit de wereld geholpen.” Het vluchtte immers voor iets onaangenaams en dat is gelukt.

Binnen drie seconden

Om nou een paard te leren wat je wel wil dat het doet, of juist niet wil, moet je weten dat je heel snel moet kunnen handelen. “Bij paarden is er een hele korte tijdspanne om oorzaak en gevolg te koppelen. Dat betekent dat je iets in een ‘split-second’ kunt verpesten, zeker als het bij herhaling gebeurt. Als je altijd net een seconde te laat bent om te reageren op bepaald gedrag, is dat de reden dat een paard precies het verkeerde leert. Daarom moet je altijd binnen drie seconden na een actie of een reactie van een paard corrigeren of belonen.”

Preventief corrigeren

Beter nog is volgens Emiel om niet achteraf, maar vooraf al te reageren op gedrag waarvan je weet dat het gaat komen. Preventief corrigeren dus. Want meestal reageren mensen te laat, zegt Emiel. “Corrigeren nadat een paard een ongewenste handeling heeft verricht, is zinloos. Daar leert een paard niets van, omdat hij het buiten die drie seconden niet meer kan koppelen aan wat ervoor is gebeurd. Stel dat een paard bijt, de persoon die hij bijt stapt achteruit van schrik, maar daarna wordt hij boos en geeft het paard een klap. Dat kan het paard absoluut niet koppelen. Ten eerste vindt het paard dat hij een goede reden had om te bijten en ten tweede kan hij die klap absoluut niet koppelen aan zijn bijtgedrag, want die klap kwam te laat.”

Bijten afleren

Wat Emiel vaak doet om het paard te leren dat het niet mag bijten of iets anders niet mag, is teruggaan naar de situatie waarin het paard dat gedrag vertoont. Op het moment dat je weet dat het gaat bijten, corrigeer je het paard. “Doe je dit goed, dan ben je er in een keer vanaf.” Emiel vertelt dat hij meestal een proces ingaat om tot dit moment te komen. “Ik heb me dan vaak al twee of drie keer laten bijten om na te gaan wanneer het paard dit doet. Als ik dat weet dan corrigeer ik het paard fysiek, dat kan een ferme tik zijn. De truc is dat je iets doet dat een paard niet verwacht. Daar leert het van.” Emiel waarschuwt dat als de oorzaak waarom een paard bijt pijn is, het zinloos is om het te corrigeren. “Een paard bijt als signaalfunctie. Als jij iets doet wat pijn doet, valt dat niet te corrigeren.”

‘Als je op dominant gedrag reageert met een correctie achteraf, loop je altijd achter de feiten aan’

Niet schreeuwen

In het corrigeren van paarden zitten nog wel valkuilen volgens Emiel. Dominant gedrag bestrijden met dominant of agressief gedrag is volgens hem ook nutteloos: “Als je gaat schreeuwen tegen je paard van ‘hou op’, zal dat het gedrag alleen maar versterken. Als je juist heel even loslaat en niet op zijn huid gaat zitten als je het paard in dezelfde situatie brengt, dus preventief corrigeert, doe je net even iets anders. Als je op dominant gedrag reageert met een correctie achteraf, loop je altijd achter de feiten aan. Het is kijken wie de sterkste is.”

Duidelijk zijn

Met alleen maar aardig zijn voor een paard kom je ook niet ver volgens Emiel. “Wij zeggen altijd: een paard heeft veel meer behoefte aan duidelijkheid dan aan liefde. Een paard kan er niet zoveel mee als je alleen maar aardig voor hem bent.”

Te weinig werk

Als je met paarden omgaat, moet je weten dat alles dat wij mensen met de paarden willen doen tegennatuurlijk is. “Je moet het paard afleren wat hij van nature wel wil. Dat is lastig, maar in een paar honderd jaar hebben mensen bewezen dat ze prima met paarden kunnen samenwerken.” En als je weet dat een paard enorm veel energie heeft, kun je ook concluderen dat ongewenst gedrag kan voorkomen uit te weinig werk.

Drie ritten per dag

“Een van de grootste veroorzakers van ongewenst gedrag is dat onze paarden veel te weinig doen. Elke dag een uurtje rijden vinden veel mensen veel. Dat snap ik wel, want we moeten ook werken om dat paard te kunnen onderhouden. Maar het paardenlijf is erop gemaakt om veel zwaardere inspanningen te kunnen maken. Toen ik nog op Terschelling woonde, had ik 17 paarden. Die paarden liepen zowel ’s morgens als ’s middags twee à drie uur met mensen op hun rug tijdens een rit door de duinen en soms deden we nog een nachtrit. Daarnaast stonden ze als hele groep samen in de wei. Die paarden toonden geen gedragsproblemen.”

Samenvatting

Hoe hard het ook klinkt, wij zullen eerst ons eigen gedrag eens kritisch onder de loep moeten nemen, voor we ons paard dominant noemen. Daarna kun je kijken wanneer jouw paard iets doet dat ongewenst is en volgens de methode van Emiel ermee aan de slag gaan: dus liever preventief corrigeren of binnen drie seconden na het gedrag reageren. En tot slot: geef je paard meer te doen.

Bron: Bitmagazine.nl

Foutje gespot? Meld het ons!
Dit vind je misschien ook interessant