-

‘Straf geeft je paard een onveilig gevoel’

Arnd Bronkhorst

In Bit 264 vind je het dossier ‘Een paard straffen.’ In deze editie bespreken we het effect van het straffen van paarden. Naast een interview met gedragsdeskundige Machteld van Dierendonck, bespreken van onderzoek, reacties uit het werkveld en feiten & fabels schreef Centered Riding instructeur Elsa Boddéus een column. Je leest ‘m nu alvast online. Meer over dit onderwerp lezen? Bestel dan Bit!

Paarden worden primair gemotiveerd door één machtige behoefte: ze willen zich veilig voelen. De aanwezige kans op straf zorgt ervoor dat een paard zich nooit helemaal veilig kan voelen bij iemand die straf uitdeelt. Hoewel hij uiterlijk gedwee kan lijken als hij bij een mens is die straf geeft, is hij altijd alert op het moment dat hij iets onaangenaams zal ervaren. Hij heeft geen idee waarom hij straf krijgt. Want voor een paard is er geen ‘goed’ of ‘fout’, er is alleen maar veilig of onveilig. Bij onveiligheid schakelt het paard één van zijn standaard reacties in: flight (vluchten), fight (vechten) of freeze (verstarren). Als straffen behoort tot het gereedschapskistje van zijn mens, dan zal die mens deze instinctieve reacties hoogstwaarschijnlijk ook afstraffen. En dan komen mens en paard in een neerwaartse spiraal terecht.

Onaangenaam gedrag

Wat wij als straf zien, ervaart een paard niet als een correctie, maar als onaangenaam gedrag dat geen verband houdt met wat wij hem vragen te doen of te laten. In de kudde zal een dier dat zich zo gedraagt niet worden ‘gerespecteerd’ als leider, maar worden ontweken. Dit soort dominantie, die je ook ‘leadership by fear’ (leiderschap door angst) kan noemen, leidt tot het tegenovergestelde van wat wij willen bereiken: samenwerking vanuit wederzijds vertrouwen.

Straf helpt niet. Wij kunnen een paard niet uitleggen dat hij straf krijgt omdat we willen dat hij in de toekomst beter gaat gehoorzamen, of die oefening beter uitvoert, of dat hij niet steeds schrikt. Je kunt een mens ook niet iets leren door hem iedere keer dat hij een verkeerd antwoord geeft een lel te verkopen of uit te schelden. We zullen de vraag duidelijker of eenvoudiger moeten maken, totdat het goede antwoord tevoorschijn komt.

En dan bevestigingen dat dit antwoord het juiste is! Want dat wordt vaak vergeten. ook zonder de bedoeling te hebben van straf geven, kan de mens het paard een scala van onaangename ervaringen geven die dezelfde uitwerking hebben als doelbewust straffen. Tientallen keren dezelfde oefening rijden is voor het paard ‘straf’, en maakt dat hij een hekel krijgt aan zijn werk. Veel ruiters zien dit niet als straf, maar als ‘trainen’. maar dan moeten ze niet verbaasd opkijken als het paard hen gaat ontwijken of onwillig en slecht gehumeurd wordt.

Frustratie

Straf geven werkt voor honderd procent tegen wat wij willen bereiken: een paard dat vrijwillig en hopelijk met plezier wil samenwerken met zijn mens. Wat je kunt doen om dit te bereiken? Duidelijk zijn, consequent zijn en grenzen stellen. De meeste paarden worden ‘verknoeid’ doordat ondeskundige trainers of eigenaren ze in verwarring brengen. Stel: de ene keer laat je je paard tegen je aan hangen omdat hij ‘een knuffel moet hebben’ en de andere keer sta je met een touw naar je paard te zwaaien onder het roepen van: ‘Blijf uit mijn persoonlijke ruimte!’ Dan heb je misschien wel het gevoel dat je bezig bent met paardvriendelijkheid of met natural Horsemanship. Maar je paard begrijpt niet dat een bepaald gedrag de ene keer goed is en de andere keer fout. En dan gaat hij uit frustratie ongewenst gedrag vertonen.

Het is niet zo moeilijk om duidelijk, rechtvaardig en consequent te zijn naar je paard. Verplaats jezelf in het paard, begrijp hoe hij de wereld ervaart en veel wordt helder. Straffen is een teken van onbegrip.

Elsa Boddéus is Centered Riding instructeur en studeert academische rijkunst. Naast lesgeven, schrijft ze graag over paarden. Haar uitgangspunten zijn paardvriendelijkheid en goed horsemanship.

Foutje gespot? Meld het ons!
Dit vind je misschien ook interessant