-

Pssss… problemen bij het plassen

Amy Dragoo

Het ene paard plast vaker of meer dan het andere. Dat hoeft op zich geen probleem te zijn. Maar wanneer is vaak plassen dan wel een probleem? We zetten alle plas-weetjes op een rij met sportpaardenarts Thibault Frippiat en gedragsdeskundige Machteld van Dierendonck.

Voorkeursplaatsen

“Paarden op stal staan vaak op dezelfde plek. Daar plassen ze ook. Het is niet zo dat ze een speciale hoek uitzoeken om te plassen met het idee dat ze dan schoner blijven. Zo denken paarden niet”, zegt Thibault Frippiat. Gedragsdeskundige Machteld van Dierendonck voegt toe dat paarden in de wei wel ‘latrines’ maken, bepaalde plekken waar ze niet grazen, maar wel mesten en plassen. “Dat heeft een praktische reden, namelijk dat er minder besmettingsrisico is, bijvoorbeeld bij wormen in de mest.”

Signaalfunctie

Een paard heeft geen territorium en hoeft dat dus ook niet, zoals een hond, af te bakenen met een geur. Toch heeft de urine van een merrie tijdens de hengstigheid wel degelijk een communicatiefunctie. De geur vertelt een hengst in welk stadium van vruchtbaarheid ze is. Machteld: “Paarden kunnen via geurstoffen in de urine, feromonen, nog veel meer communiceren dan alleen vruchtbaarheid. Hoe sterk ze zijn bijvoorbeeld. Je ziet weleens hengsten, en soms merries, die over mesthopen heen plassen. Als ze aan de urine ruiken van een ander paard, gaan ze vaak flemen. Dat doen ze om de lucht te analyseren met de organen van Jacobson. Die liggen vlakbij het brein aan het eind van een gangetje van dertig centimeter lang. Het kanaal daarnaartoe is vrij nauw, dus ze moeten er wel moeite voor doen. Bij het flemen krullen ze hun bovenlip op en knijpen ze hun neusgaten dicht om de lucht goed naar binnen te persen. Soms gaan ze ook met een gekromde nek boven de mest staan, alsof ze gaan koppeltjeduikelen, zodat de lucht recht naar binnen stroomt.”

‘Over zijn water’

Er zijn paarden die onder het zadel gewoon gaan stilstaan en plassen als ze nodig moeten en ook paarden die het ophouden en daardoor bijna niet meer tot actie zijn te bewegen. ‘Over zijn water rijden’ wordt dit genoemd. Thibault: “Het is lastig, maar de blaas zal er niet door knappen. Als je doorrijdt, komt er een moment dat hij móet plassen.”

Machteld legt uit hoe je een paard kunt leren plassen op commando. “Dat gaat het gemakkelijkst als je kunt voorspellen wanneer hij plast. Bijvoorbeeld als je hem op stal zet. Dan kun je hem makkelijk conditioneren. Koppel er een commando aan en geef hem een extra beloning als hij plast. Doe dat een paar keer en geef dan dat commando eens op een net iets ander moment. Als je niet kan voorspellen wanneer je paard plast, is het lastiger. Het is best nuttig om enige controle over het plasgedrag van je paard te hebben. Hij moet er toch voor stilstaan en dat wil je liever niet tijdens je dressuurproef of in de springring. Het is ook fijn als je je paard kunt laten plassen voor hij de trailer opgaat.”

Hoeveelheid

Wat een normale hoeveelheid urine per dag is voor een paard, hangt af van hoeveel hij drinkt. Een deel van het vocht dat een paard binnenkrijgt, zweet hij uit, de rest wordt uitgeplast. Bij een temperatuur van 5 tot 15 graden plast een paard van zo’n 500 kilo tussen de 20 en 30 liter. Is het warmer, dan drinkt hij meer en loopt die hoeveelheid op. Thibault: “De hoeveelheid urine die wordt geproduceerd als een paard gezonde nieren heeft, wordt bepaald door de verdunning van het bloed. Anders gezegd, als een paard uitgedroogd is, is het bloed geconcentreerd. In dat geval wordt het ‘dorstcentrum’ van de hersenen gestimuleerd en gaat het paard drinken. Daardoor wordt het bloed weer dunner en gaan de nieren urine produceren. Extreem veel plassen kan een paar dingen betekenen. Het kan een gedragsprobleem zijn, al is dat vrij zeldzaam. Het kan ook zijn dat een paard meer drinkt door een hormonale storing, bijvoorbeeld PPID (vroeger de ziekte van Cushing genoemd). Veel plassen is één van de symptomen van PPID.”

Als de nieren niet goed functioneren, kan het gebeuren dat er veel water naar de blaas toegaat. Dat wordt een vicieuze cirkel, want hierdoor wordt het bloed dikker en krijgen de hersenen een seintje dat er meer moet worden gedronken. Thibault: “Maar nierproblemen zijn heel zeldzaam. Bij hengstigheid lijkt het vaak of een paard veel plast. Toch is dat niet zo. Het zijn gewoon vaker kleinere hoeveelheden. Plast een paard echt meer dan normaal, dan denk ik eerder aan PPID dan aan een afwijking op het gebied van de vruchtbaarheid.”

Pismerries

Een hengstige merrie plast in de buurt van andere paarden. Via feromonen maakt ze duidelijk dat ze vruchtbaar is. Een merrie die extreem hengstig gedrag vertoont, wordt wel een ‘pismerrie’ genoemd. Dat is geen compliment. Dergelijke merries zijn vaak lastig qua gedrag. Thibault: “Het is niet zo dat ze meer urine produceren, ze plassen gewoon vaker kleinere hoeveelheden. Daardoor lijkt het meer.”

Kleur en geur van de urine

Paardenurine is geler dan onze urine. Soms schuimt het een beetje, doordat er nog eiwitrestanten inzitten. Dat is niet abnormaal. Hoe donkerder geel, hoe minder verdund het is. Helemaal doorzichtig is het nooit. Is de urine nauwelijks nog geel, dan kan er een probleem zijn bij de productie. Thibault legt uit dat rode of roodbruine plas een reden is om de dierenarts te waarschuwen, want dan zit er bloed of afvalstoffen uit de spieren in. “Dan is het belangrijk dat je oplet wanneer je de rode kleur ziet. Is het begin rood, gevolgd door een normale plas, dan zit het probleem meestal in de urinewegen. Is de hele plas rood, dan is er vaak iets loos met de blaas. De hele urine is in dat geval vervuild met rode bloedlichaampjes. Begint een plas gewoon en is alleen het laatste deel rood, dan kan er sprake zijn van nierproblemen. Een bruine of zelfs zwarte kleur wijst op afvalstoffen uit de spieren. Als je dat ziet, moet je direct de dierenarts bellen want dan is er sprake van bevangenheid. Doe dat ook bij een vieze geur, dat kan door pus komen.”

Blaasstenen of blaasgruis

Een paard kan net als wij last hebben van blaasstenen of blaasgruis, maar door zijn anatomie is dat meestal geen probleem. Thibault: “De blaas van een paard is best een groot orgaan. De meeste stenen gaan gewoon via de urinewegen naar buiten en daar merkt hij, en jij, meestal niets van.”

Nierproblemen

“Gelukkig zien we bij paarden bijna nooit nierproblemen, al kan het wel”, legt Thibault uit. “Soms reageert een paard verkeerd op medicatie en stoppen de nieren er acuut mee, maar die kunnen weer op gang komen als de medicatie uit het lichaam is. Bij chronische nierproblemen is het vooruitzicht slechter. We zien het soms bij oudere paarden. Dat loopt meestal niet goed af.”

Blaasverlamming

De gevaarlijke neurologische variant van rhinopneumonie gaat vaak gepaard met blaasverlamming. Een paard kan dan zelf niet meer plassen. Hij voelt het niet als de blaas vol is. “Als dat het geval is, kan de blaas wél knappen. De dierenarts zal een katheter aanbrengen, zodat de urine kan weglopen, maar als deze verlamming niet verdwijnt, is de prognose slecht.”

Blaasontsteking of zweren

Net een mens kan een paard blaasontsteking of blaaszweren oplopen. “Dat komt niet vaak voor. Bij merries iets meer dan bij ruinen of hengsten. Het is pijnlijk en het paard plast steeds kleine beetjes. Soms bevat de urine wat bloed”, zegt Thibault.

Problemen voorkomen

“Wil je urineproblemen voorkomen, laat het rantsoen van je paard dan eens nakijken door een deskundige. Er moeten namelijk voldoende elektrolyten in zitten. Het paard raakt via zijn zweet lichaamszouten kwijt die belangrijk zijn voor zijn functioneren. Die moeten worden aangevuld. Zeker als je paard in de zomer veel zweet, is aanvulling van elektrolyten nodig”, zegt Thibault.

Bron: Bit 249

Foutje gespot? Meld het ons!
Dit vind je misschien ook interessant