-

Wat gebeurt er op stal als jij slaapt?

Dr. Tanja Romanazzi

Wat spookt jouw paard ’s nachts uit? Enig idee? De Duitse paardenhoudster Dr. Tanja Romanazzi legde het nachtelijk gedrag van haar paarden op camera vast. En wat blijkt? Paarden houden er ’s nachts interessante gewoontes op na.

“Een wetenschappelijke studie was het niet hoor”, benadrukt Tanja Romanazzi wanneer ze vertelt over haar onderzoek naar het slaapgedrag bij haar paarden op haar stal Gut Heinrichshof. Tanja wilde bewijzen dat paarden ’s nachts hartstikke actief zijn en gebruikte daarvoor haar kennis van multimediatechniek. Een batterij camerasystemen werd ingezet. Wetenschappelijk of niet, interessant zijn de uitkomsten wel. Verrassend ook, want wist jij dat paarden ’s nachts een ‘paardentoilet’ gebruiken?

“Ik was op zoek naar antwoorden op vragen als: zijn de ligplaatsen in de stallen groot genoeg en gebruiken de paarden de rubbermatten wel? Die vragen beantwoordden we met ons eerste onderzoek”, vertelt Tanja. “Een half jaar later voerden we een tweede onderzoek uit. Dit keer wilden we weten wat de paarden in de nachtelijke uurtjes zoal deden buiten de ligplaatsen.” Hiervoor observeerde Romanazzi telkens gedurende twee nachten een paard in de boxen met uitloop, twee paarden in een kleine box en twee groepen, van negen en twaalf paarden, die in een groepsstal en een paddocktrail werden gehouden. In de box met uitloop installeerde Tanja een vaste camera. Helaas ging die vlieger in de groepsstal met uitloop niet op. “In welke hoek we de camera’s ook bevestigden, we zagen steeds slechts een lege ruimte die af en toe werd doorkruist door een paard”, vertelt Tanja. “Daarom heb ik mezelf met een camera in het veld genesteld. Een hele belevenis! Eerlijk gezegd ben ik ’s nachts nogal angstig, maar dichtbij de kudde voelde ik me goed, alsof de beschermende werking van de kudde ook op mij oversloeg.”

Slaapjes

Tanja verbaast zich regelmatig over het onjuiste beeld dat paardeneigenaren van het slaapgedrag van hun paard hebben als ze met hen over stalsystemen spreekt. “Hij moet lekker kunnen liggen”, zeggen ze dan, ervan uitgaand dat hun paard net als zijzelf ’s avonds neerploft en pas ’s morgens weer opstaat.”

Niets blijkt minder waar. “Met uitzondering van een korte slaaptijd doen paarden ’s nachts hetzelfde als overdag: lopen, eten, spelen en dutten.” Alle bestudeerde groepen kenden een hoofdslaaptijd tussen middernacht en vier uur ’s ochtends. Veel paarden liggen dan gedurende één tot twee uur te slapen. “Interessant genoeg slapen de paarden samen, terwijl ze zich in de uren ervoor verspreid bewegen. Ze nemen een hapje hooi hier en wat gras of stro daar. Maar als de slaaptijd nadert, kruipen ze bij elkaar. Meestal waakt de kuddeleider samen met enkele andere paarden over de groep liggende kuddegenoten. In één kudde was dat heel extreem. Van de negen paarden lagen er zes in een kring te slapen. Drie kuddegenoten stonden ernaast en hielden de wacht.”

Languit liggen doen Tanja’s paarden alleen als ze zich veilig voelen. Overeind komen en ervandoor rennen neemt immers veel tijd in beslag en dat is onhandig wanneer een roofdier op de loer ligt. “Daarom liggen paarden niet urenlang achter elkaar en ook niet al te vaak. Volgens recent onderzoek ligt de slaapbehoefte van paarden rond de vier uur per etmaal, waarbij jongere paarden meer slapen dan oudere. Ik zag de meeste paarden slechts één tot twee uur achter elkaar slapen, aangevuld met nog enkele staande slaapjes.”

Ligtijden

Sociaal gedrag verliep tijdens Romanazzi’s onderzoek, net als eet- en drinkgedrag, op vergelijkbare wijze als overdag, ook al bleef het wat rustiger. Bij de groepsstallen tenminste. In de box met uitloop moesten de paarden wel veel staan, omdat er geen andere activiteiten mogelijk zijn. Seizoen en weer beïnvloedden het nachtelijke gedrag eveneens. Bij warm zomerweer brachten paarden de eerste helft van de nacht intensief grazend door. “Het nachtelijk gedrag van paarden verschilt amper tussen de individuele paarden. Het grootste verschil is de lengte van de ligtijden.”

Dit hangt af van een aantal factoren. “Zijn de ligplaatsen ruim genoeg en voorzien van de juiste ondergrond? Naar onze ervaringen slapen paarden het liefst op een ondergrond die droog, zacht en natuurlijk is. Gras of droog zand is populair, net als zaagsel. Bij ons slapen de paarden niet graag op harde rubbermatten. Negentig procent van de paarden lag wel op zachte rubbermatten, de overige tien procent niet. Ook compost is erg in trek.”

Bange merries

Een ander belangrijk punt is de mate waarin een paard zich op zijn gemak voelt in de kudde. “Wordt het geaccepteerd door andere paarden en heeft het in de rangorde een vaste plek? Dat laatste kan bij nieuwe paarden wel enkele maanden duren”, weet Tanja. Ook maakt het een duidelijk verschil of de kudde harmonisch is en voorzien van een leider. Een merriegroep op Gut Heinrichshof voelde zich volgens Romanazzi zichtbaar onveilig. “Net zoals je in de vrije natuur wel ziet, gingen de merries minder liggen”, vertelt ze. “Pas toen we een ruin aan de groep toevoegden, ontspanden de merries zichtbaar en nam de ligtijd toe.” Jonge paarden liggen langer, terwijl paarden met een verminderde gezondheid minder vaak gaan liggen. “Misschien uit angst om niet snel genoeg overeind te komen bij dreigend gevaar. Ik ben persoonlijk voorstander van groepshuisvesting. Dan hebben de paarden meestal meer ruimte en kunnen ze zelf hun vriendjes kiezen. Bovendien voelen ze zich kennelijk veiliger.”

Hiervan maakte Tanja een treffende observatie op oudejaarsavond. “Toen het vuurwerk in de lucht knalde, stonden niet alleen de paarden van een kudde dicht bij elkaar. Ook de omringende kuddes probeerden zich bij elkaar aan te sluiten, voor zover de omheining het toeliet. Een groepje merries heeft dit jaar een hek doorgebroken om dichter bij een andere kudde te kunnen staan.”

Rangorde

Hoe frequent en hoe comfortabel een paard ligt, hangt mede af van zijn plaatsje in de rangorde. Paarden die een hoge positie bekleden, kiezen de beste plekjes en gaan liggen. Paarden met een lage positie gaan uit de weg en blijven in de buurt staan. Sommige zelfverzekerde paarden met een lage rang gaan alsnog elders liggen. Vooral in een kleine stal bleken er weinig uitwijkmogelijkheden. Dan brachten sommige paarden met een lage rang de hele nacht op hun hoeven door. Dat dit niet per se een probleem hoeft te zijn, concludeerden onderzoekers aan de Ludwig-Maximilians universiteit te München. Toen zij het slaapgedrag van paarden onder de loep namen, bleken paarden niet alleen tijdens het liggen, maar ook staand in een diepe slaap te kunnen vallen. Ook staand kan een paard dus uitrusten.

“Dé verrassing was voor mij dat de individuele paarden in de groepsstal vaste slaapplaatsen hebben. Het ene paard slaapt graag dichtbij de ingang, het andere liever achterin”, ontdekte Tanja. “Een andere opzienbarende ontdekking was het ‘paardentoilet’. Bij de ligplaatsen werd een bepaald stukje stro gebruikt om op te plassen. En intensief ook! In deze groep van twaalf paarden werd er op die plek in 24 uur 21 keer geplast.”

Grappige ontdekking was het feit dat de werking van kuddebescherming zich niet laat remmen door een hek. “Meer dan eens zagen we een enkel slapend paard bij een hekje, terwijl aan de andere kant een aantal andere paarden de wacht hielden.”

Ligplaatsen

Op Gut Heinrichshof vergrootte Tanja alle slaapplaatsen op basis van haar onderzoek naar nachtelijk paardengedrag. Ook verving ze de harde rubbermatten door zachte. Bovendien voegde ze delen compost toe, aangezien de filmpjes haar leerden dat paarden graag op een zachte ondergrond liggen. Nu hebben haar paarden twee keuzemogelijkheden in ligbedden.

Wat je verder als paardeneigenaar kunt met deze onderzoeksresultaten is volgens Tanja zonneklaar. “Paarden hebben ’s nachts net zo goed als overdag voedsel en bewegingsvrijheid nodig. Het onderzoek leert ons dat paarden open stallen met veel ruimte nodig hebben en dat paarden 24 uur per dag hooi voor handen moeten hebben. Zorg bovendien voor voldoende eetplaatsen, zodat ook paarden die lager in de hiërarchie staan rustig kunnen eten. Hooi en water kun je zo over de ruimte verdelen dat paarden tot veel beweging worden aangezet.”

Grote ligplaatsen met een zachte ondergrond zijn het devies. Paarden slapen immers graag samen. Zorg verder voor een wisselende ondergrond voor een goede hoefontwikkeling. Houd je een oud of ziek paard in een groep? Observeer deze dan goed. “Als duidelijk is dat je paard zich in zijn toestand op zijn gemak voelt binnen de kudde, dat het rustig kan eten en liggen, dan is er niets loos. Wijzen de andere paarden hem echter af en gaat hij niet meer liggen, dan is het voor dit paard tijd voor een ander stalsysteem.”

Bron: Bit 216

Foutje gespot? Meld het ons!
Dit vind je misschien ook interessant