-

Een beetje wiebelig, ataxie

Arnd Bronkhorst

Als het heel erg is, kan een paard bijna niet op zijn benen staan. Maar er zijn ook lichte vormen, waarbij je nauwelijks iets ziet. Ataxie is de verzamelnaam voor coördinatiestoornissen, die tal van oorzaken kunnen hebben. Houd hoop, want er zijn paarden die er weer bovenop komen.

“Ataxie is een symptoom, geen ziekte”, vertelt Rodinde Hoogenraad, dierenarts en rugspecialist bij paardenkliniek Vinkega. Door een beschadiging aan het zenuwstelsel komen signalen van de hersenen niet meer of slechts deels door, waardoor de gangen van een paard worden beïnvloed. Het hangt van de plek en de mate van beschadiging af wat er uiteindelijk aan het paard is te zien.

“Meestal beïnvloedt het twee benen, maar als niet de wervelkolom maar één zenuw in het lichaam is beschadigd, kan het ook één been zijn. Het zijn vaak de achterbenen, maar zit de ataxie voor in de hals, dan kan het ook de voorbenen betreffen. Soms lijken paarden alleen een beetje slap. Op een kleine volte verliezen ze hun balans of tijdens een overgang terug vangen ze zich niet zo goed op. Maar er zijn ook gevallen waarbij een paard wel dronken lijkt.” In de lichte gevallen heeft een eigenaar vaak niet eens door dat het om ataxie gaat. Hij meldt zich bij de kliniek, omdat het paard niet voldoende presteert. “En schrikt zich vervolgens dood als dit eruit komt.”

Rhino

Hoogenraad somt een lange lijst van oorzaken op waardoor de zenuwbanen beschadigd kunnen raken. “In de meeste gevallen is er sprake van een beschadiging aan de wervelkolom in de hals of de rug, door een trap of een val. Een andere belangrijke oorzaak is de virusziekte rhinopneumonie. Daar zijn meerdere varianten van, een paar geven neurologische schade.”

Ieder jaar zijn er wel uitbraken van de verlammingsvariant van rhino, zoals het in de volksmond wordt genoemd. “Als een paard totaal niet meer kan staan, is het wel duidelijk. Maar rhino kan ook minder opvallend rondgaan, met nauwelijks merkbare symptomen. Terwijl er dan wel neurologische schade kan optreden. Ik denk dat het vaker de oorzaak van ataxie is dan wij denken.” Ook artrose en OCD kunnen ertoe leiden dat zenuwbanen in de knel komen en dus minder goed functioneren. Behalve deze oorzaken zijn er nog tal van ontstekingen, virussen, groeistoornissen of vergiftigingen die invloed kunnen hebben op het zenuwstelsel.

Eén ding hebben de oorzaken gemeen: er is eigenlijk niets aan te doen. “Je kunt een ongeluk meestal niet voorkomen. En er bestaat een vaccinatie tegen rhino, maar die helpt niet tegen de neurologische variant.” Hoogenraad waarschuwt wel voor het risico van opfok met grote groepen leeftijdgenoten. “Vooral onder jonge hengsten wordt nogal eens gevochten, wat tot trauma kan leiden.”

Besturing

Op zich doet ataxie geen pijn. “Soms geeft de oorzaak pijn. Als er bijvoorbeeld iets beklemd zit, dan kan dat naast verlamming best pijnklachten geven.” Ervaren dierenartsen zien snel of een paard ataxie heeft of gewoon een beetje slap is. Dat lukt het beste onbelast, dus zonder ruiter. “In draf rechtuit aan de hand zie je het niet altijd, maar wordt er een overgang naar stap gemaakt, dan lijkt het of het paard door zijn knieën zakt.

Je kunt een paard ook op een kleine volte nemen in stap. Je ziet dan dat hij zijn benen opzij wegzet, de ene keer verder naar voren dan de andere. Ataxie is het beste te zien als er een overgang terug wordt gemaakt. In ernstiger gevallen kan een paard ook niet goed galopperen. Hij gaat slingerend en in viertakt naar voren.” Slapte, wordt vaak gezegd door de eigenaar. Maar daar heeft het volgens de dierenarts niets mee te maken. “Er is bij ataxie niets mis met de spieren, de besturing werkt niet goed. De hersenen geven in zo’n overgang terug wel ‘ho’ aan, maar het komt niet goed door, waardoor een been te laat afremt.”

Een goede ruiter kan ataxie deels verdoezelen, door het paard veel steun te bieden. Maar als er echt sprake is van een coördinatiestoornis, dan kan het dier zichzelf niet goed opvangen met de achterhand en ontstaan er beslist problemen als er meer draagkracht wordt verlangd. “Er zijn vele oorzaken voor verzet tijdens het rijden, maar dit kan er een zijn. Als een paard door ataxie niet kan sluiten, zal hij zijn hoofd eruit gaan drukken.”

Benen kruisen

Er zijn enkele testen die je kunt doen om na te gaan of een paard atactisch is. “Als je een gezond paard dat in stap wordt geleid aan zijn staart opzij trekt, zal hij de eerste keer even uit balans zijn, omdat hij dat niet verwacht. Maar de tweede keer lukt je dat niet meer. Een paard met ataxie trek je iedere keer om. Vaak is de staart ook slap.”

De andere test die wel wordt gedaan heeft volgens Rodinde Hoogenraad minder waarde. Hierbij worden de benen van een paard gekruist neergezet. “Het idee is dat een gezond paard ze meteen weer naast elkaar zal zetten. Maar heb je een braaf, gewillig dier, dan wil die best even zo blijven staan als jij dat vraagt, zonder dat er iets aan de hand hoeft te zijn.” Wel waterdicht is het onderzoek naar de zenuwbanen dat in de universiteitskliniek van Utrecht wordt gedaan. “Daarbij wordt een prikkel gegeven en met een apparaat gemeten hoe het met de geleiding is.”

Bron: Bit 210

Foutje gespot? Meld het ons!
Dit vind je misschien ook interessant